{"id":30050,"date":"2024-09-01T12:14:42","date_gmt":"2024-09-01T10:14:42","guid":{"rendered":"https:\/\/kwartalnikfotografia.pl\/?p=30050"},"modified":"2024-09-01T12:14:44","modified_gmt":"2024-09-01T10:14:44","slug":"motywy-polskie-homage-to-robert-frank","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kwartalnikfotografia.pl\/en\/motywy-polskie-homage-to-robert-frank\/","title":{"rendered":"POLISH MOTIVES - Homage to Robert Frank"},"content":{"rendered":"\n

Galeria Fotografii OD ZPAF \/ Wroc\u0142aw, ul. \u015aw. Marcina 4 \/ Wernisa\u017c: 9.09.2024 \/ godzina 18.00 Czas trwania wystawy: 9\u201329.09.2024<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Prace czterech polskich fotograf\u00f3w w opisach narodowej to\u017csamo\u015bci korzystaj\u0105 z krytycznej metody Roberta Franka. Zdecydowali si\u0119 oni uczci\u0107 setn\u0105 rocznic\u0119 urodzin tego artysty pokazem swoich obserwacji polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa w przeci\u0105gu minionych dekad.<\/p>\n\n\n\n

Robert Frank (1924\u20132019) sta\u0142 si\u0119 legend\u0105 \u015bwiatowej fotografii dzi\u0119ki albumowi \u201eAmerykanie\u201d z 1958 roku. Ten pochodz\u0105cy ze Szwajcarii fotograf w 1955 roku otrzyma\u0142 presti\u017cowe stypendium fundacji Solomona R. Guggenheima, umo\u017cliwiaj\u0105ce mu podr\u00f3\u017cowanie po USA w celu zobrazowania aktualnego stanu tego spo\u0142ecze\u0144stwa. Frank mia\u0142 ju\u017c wtedy dorobek w postaci fotografii z podr\u00f3\u017cy po Ameryce Po\u0142udniowej i kilkuletniej dzia\u0142alno\u015bci w Nowym Jorku. W li\u015bcie do rodzic\u00f3w z 1955 roku napisa\u0142, \u017ce \u201eAmeryka to interesuj\u0105cy kraj, lecz jest tu wiele rzeczy, kt\u00f3re mi si\u0119 nie podobaj\u0105 i kt\u00f3rych nigdy nie zaakceptuj\u0119. To r\u00f3wnie\u017c staram si\u0119 pokaza\u0107 w moich zdj\u0119ciach\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Album Roberta Franka by\u0142 przejawem nowego nurtu w fotografii \u015bwiatowej, kt\u00f3ry od strony formalnej uznawano za opozycj\u0119 wobec wyrafinowanej estetyki \u201edecyduj\u0105cych moment\u00f3w\u201d. Do tego nurtu zaliczano te\u017c prace takich wybitnych ameryka\u0144skich fotograf\u00f3w, jak William Klein, Garry Winogrand, Diane Arbus, czy Lee Friedlander. Rejestrowali oni zazwyczaj dynamiczne sytuacje w przestrzeni publicznej, wydobywaj\u0105c ekspresj\u0119 ze spontanicznie objawiaj\u0105cych si\u0119 zachowa\u0144 ludzi, a wiarygodno\u015b\u0107 tych za\u015bwiadcze\u0144 odsuwa\u0142a na dalszy plan kwestie poprawno\u015bci warsztatowej. Fotografie Roberta Franka maj\u0105 jednak w tym gronie odr\u0119bny charakter, s\u0105 najbardziej osobiste i zdystansowane wobec ameryka\u0144skiej to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

W fotografii polskiej od po\u0142owy XX wieku wp\u0142yw tego nurtu, kt\u00f3ry reprezentowali \u201eAmerykanie” Roberta Franka, dawa\u0142 zna\u0107 o sobie, mimo odmiennego kontekstu politycznego. Socjalizm narzucony polskiemu spo\u0142ecze\u0144stwu nie cieszy\u0142 si\u0119 jego poparciem, natomiast powszechna by\u0142a fascynacja poziomem techniki i masowej konsumpcji osi\u0105ganym w krajach Zachodu. Forsowaniu rozwoju przemys\u0142u ci\u0119\u017ckiego i nacjonalizacji towarzyszy\u0142a niska jako\u015b\u0107 produkcji, braki zaopatrzenia, niskie p\u0142ace i ograniczenia swob\u00f3d obywatelskich. Dlatego te\u017c niezale\u017cne dokumentacje bie\u017c\u0105cego \u017cycia spo\u0142ecznego emanowa\u0142y krytyk\u0105 czy ironi\u0105 wobec tej rzeczywisto\u015bci, konfrontuj\u0105c realia z propagandowymi sloganami.<\/p>\n\n\n\n

Powody do sceptycyzmu wobec warunk\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnego \u017cycia by\u0142y wi\u0119c w Polsce zupe\u0142nie inne ni\u017c w opisie Ameryki dokonanym przez Roberta Franka. Ponadto w Polsce kluczow\u0105 kwesti\u0105 by\u0142o zachowanie to\u017csamo\u015bci kulturowej wobec presji marksistowskiej doktryny komunizmu, a wi\u0119c szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 pe\u0142ni\u0142y konserwatywne odwo\u0142ania do kultury ludowej, natury i tradycji religijnych. Znamienn\u0105 konkluzj\u0119 w rozwa\u017caniach o narodowym charakterze Polak\u00f3w przynios\u0142a wielka intermedialna wystawa Polak\u00f3w portret w\u0142asny z 1979 roku, kt\u00f3ra przyznawa\u0142a priorytet tradycji romantycznej.<\/p>\n\n\n\n

Prace czterech polskich fotograf\u00f3w, jakie sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na t\u0119 wystaw\u0119, wychodz\u0105 poza tak\u0105 tradycj\u0119 i mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce w opisach narodowej to\u017csamo\u015bci korzystaj\u0105 z krytycznej metody Roberta Franka. Zdecydowali si\u0119 oni uczci\u0107 setn\u0105 rocznic\u0119 urodzin tego artysty pokazem swoich obserwacji polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa w przeci\u0105gu minionych dekad. Najodleglejszy w czasie jest tutaj fotoreporta\u017c Zenona Harasyma<\/strong> z 1969 roku wykonany we Wroc\u0142awiu na terenie tzw. \u201eweso\u0142ego miasteczka\u201d. Autor ten tego rodzaju tematy pokaza\u0142 wkr\u00f3tce na swojej pierwszej wystawie \u201eCz\u0142owiek mi\u0119dzy lud\u017ami\u201d. Miejsce ludycznych rozrywek by\u0142o idealn\u0105 scen\u0105 dla obserwacji bogatej galerii typ\u00f3w reprezentuj\u0105cych r\u00f3\u017cne pokolenia, ich zachowa\u0144 i \u00f3wczesnej mody, co te\u017c znakomicie wykorzysta\u0142 fotograf. Widoczne jest, \u017ce pracowa\u0142 w otwarty spos\u00f3b, narzucaj\u0105c swoj\u0105 obecno\u015b\u0107 ludziom, na co wielu reagowa\u0142o rezerw\u0105 i podejrzliwo\u015bci\u0105. Z regu\u0142y na pierwszym planie zdj\u0119\u0107 swoj\u0105 obecno\u015b\u0107 manifestuj\u0105 osoby nawi\u0105zuj\u0105ce kontakt wzrokowy z fotografem, a t\u0142o wype\u0142nia anonimowy t\u0142um, gdzie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 m.in. osoby narodowo\u015bci romskiej i umundurowani milicjanci. Atmosfera tego \u201emiasteczka\u201d nie jest bynajmniej weso\u0142a, na co zapewne wp\u0142yw mia\u0142y te\u017c wydarzenia poprzedniego roku zwi\u0105zane ze spo\u0142ecznymi protestami oraz ich pacyfikacj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Z kolei Stanis\u0142aw Kulawiak<\/strong> przedstawia zestaw fotografii wykonanych podczas plenerowego pobytu w Bystrzycy K\u0142odzkiej w 1977 roku. Podobnie jak w wypadku prac Zenona Harasyma w swojej relacji zachowuje jedno\u015b\u0107 miejsca i czasu. Jednak fotografie Kulawiaka nie daj\u0105 wra\u017cenia konfrontacji, a raczej dostrzegamy w nich trosk\u0119 autora o wskazanie na blisko\u015b\u0107 relacji pomi\u0119dzy mieszka\u0144cami, a tak\u017ce ich niewymuszony i nawet poufa\u0142y kontakt z fotografuj\u0105cym. Obserwujemy codzienn\u0105 krz\u0105tanin\u0119 i zaradno\u015b\u0107 ludzi funkcjonuj\u0105cych w raczej ma\u0142o komfortowym \u015brodowisku.<\/p>\n\n\n\n

Atmosfer\u0119 zamro\u017cenia rzeczywisto\u015bci w stanie wywo\u0142anym skutkami wojny przekazuj\u0105 te\u017c fotografie Jerzego Ocho\u0144skiego<\/strong> wykonane latach 70. i 80. XX wieku w historycznej \u017cydowskiej enklawie Krakowa, jak\u0105 stanowi dzielnica Kazimierz. Autor, podobnie jak Stanis\u0142aw Kulawiak, w latach 70. by\u0142 cz\u0142onkiem krakowskiej fotograficznej Grupy Tw\u00f3rczej SEM i anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w r\u00f3\u017cne akcje dokumentacyjne. Ocho\u0144ski odwiedza\u0142 systematycznie to miejsce i rejestrowa\u0142 przejawy jego funkcjonowania: modlitwy w synagodze, pogrzeby, nielicznych przechodni\u00f3w, dzieci bawi\u0105ce si\u0119 w ruinach, zniszczone fasady budynk\u00f3w i \u015blady dawnej aktywno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

W odr\u00f3\u017cnieniu od trzech wy\u017cej wymienionych historycznych relacji w czwartym zestawie Przemek Piwowar<\/strong> przedstawia fotografie wykonane w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach Polski w latach 2006\u20132023, czyli po ustrojowej transformacji i w okresie radykalnej modernizacji kraju. Uderzaj\u0105ca jest niewsp\u00f3\u0142mierno\u015b\u0107 jego przedstawie\u0144 do tych z poprzednich dokumentacji. Dominuj\u0105 na nich ludzie o trudnej do okre\u015blenia proweniencji zaj\u0119ci zupe\u0142nie nowymi rytua\u0142ami, w zmienionych dekoracjach. Nawi\u0105zaniem do przesz\u0142o\u015bci s\u0105 tylko portrety chasyd\u00f3w, ortodoksyjnych \u017byd\u00f3w wizytuj\u0105cych kultowe miejsca w ich historii. Inne przedstawienia maj\u0105 niejasne konteksty, w kt\u00f3rych ewidentnie najlepiej czuj\u0105 si\u0119 dzieci, oboj\u0119tne na baga\u017c historii.<\/p>\n\n\n\n

Chocia\u017c narracja polskich fotograf\u00f3w \u2013 w odr\u00f3\u017cnieniu od jednoosobowego dzie\u0142a Roberta Franka \u2013 jest rozpisana na kilka g\u0142os\u00f3w, to we wszystkich tych przypadkach przemawia do nas szczery namys\u0142 nad to\u017csamo\u015bci\u0105 obserwowanego spo\u0142ecze\u0144stwa. Zgodnie z tym, co napisa\u0142 Jack Kerouac o fotografiach Roberta Franka, obserwacje takie przestaj\u0105 by\u0107 incydentalne czy powierzchowne, je\u015bli sk\u0142aniaj\u0105 nas do odczuwania tajemniczego potencja\u0142u ich znacze\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Tekst: Adam Sobota<\/p>\n\n\n\n

Fotografie: Zenon Harasym, Stanis\u0142aw Kulawiak, Jerzy Ocho\u0144ski, Przemek Piwowar<\/p>\n\n\n

\n\n\t\n\t
\n\t\t
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\"\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\"\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\"\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\"\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>\t\t\n\t<\/div>\n\n\t\n\t\n\t