{"id":19236,"date":"2022-09-29T10:01:19","date_gmt":"2022-09-29T08:01:19","guid":{"rendered":"https:\/\/kwartalnikfotografia.pl\/?p=19236"},"modified":"2022-09-29T22:42:23","modified_gmt":"2022-09-29T20:42:23","slug":"obrazy-z-kamienia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kwartalnikfotografia.pl\/en\/obrazy-z-kamienia\/","title":{"rendered":"Stone paintings by Jakub Byrczek"},"content":{"rendered":"\n

Pukam do drzwi kamienia.<\/em><\/p>

\u2013 To ja, wpu\u015b\u0107 mnie.<\/em><\/p>

(\u2026)<\/em><\/p>

\u2013 Nie mam drzwi \u2013 m\u00f3wi kamie\u0144<\/em><\/p>

<\/p>

– W. Szymborska, \u201eRozmowa z kamieniem\u201d.<\/em><\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Znaczenie kamienia w kulturze pami\u0119ci jest bezsporne i fascynuj\u0105ce zarazem. W swej odr\u0119bnej, odosobnionej egzystencji, odci\u0119ciu od rzeczywisto\u015bci, trwaniu niejako \u201epoza czasem\u201d kamie\u0144 stanowi byt szczeg\u00f3lny. Jego istot\u0119, z racji trwa\u0142o\u015bci i d\u0142ugowieczno\u015bci, okre\u015bla niestrudzone uczestnictwo i asysta we wszelkich, z gruntu nietrwa\u0142ych, procesach przyrody i zmian \u015brodowiska, podlegaj\u0105cych permanentnej, i nieub\u0142aganej entropii, nieuniknionemu uwi\u0105dowi. Mo\u017cliwe wi\u0119c, i\u017c jest on depozytariuszem zakodowanej w sobie, archetypicznej mocy, o mistycznych niemal\u017ce konotacjach, zwi\u0105zanych z procesami \u201ezapisu\u201d i \u201ewspominania\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Niemniej, w powszechnym odbiorze, figuruje zaledwie jako nieznacz\u0105cy fragment otoczenia, martwy zlepek rozmaitych minera\u0142\u00f3w i jedynie w tle majaczy niewyra\u017anie jego funkcja niemego \u015bwiadka przesz\u0142o\u015bci. Kamie\u0144 jest tak powszednim elementem otoczenia, \u017ce w\u0142a\u015bciwie nie zwracamy na niego uwagi. Staje si\u0119 niemal transparentny, pomimo swej zwartej natury. Przy bli\u017cszym spotkaniu z t\u0105 na poz\u00f3r pospolit\u0105 form\u0105 materii, zaczynamy szybko zdawa\u0107 sobie spraw\u0119, jak wiele mo\u017cemy z niej wyczyta\u0107, jaki ogrom informacji skrywa w sobie. Wiedza ta nieobca jest chocia\u017cby geologom.<\/p>\n\n\n\n

\u015awiat od dawien dawna przegl\u0105da\u0142 si\u0119 w kamieniu. Kamienna klisza rejestrowa\u0142a od niepami\u0119tnych czas\u00f3w przejawy zmiennego losu \u017cycia. Dzi\u015b s\u0105 one jedynymi dost\u0119pnymi materialnymi dowodami jego istnienia. Muszle amonit\u00f3w, koralowce, ramienionogi i ca\u0142y pozosta\u0142y, pot\u0119\u017cny arsena\u0142 organizm\u00f3w sprzed setek milion\u00f3w lat, rejestrowanych w jego trwa\u0142ej strukturze z nies\u0142ychan\u0105 cierpliwo\u015bci\u0105, od razu wyznacza skal\u0119 owego wizualnego meta-projektu przyrody. Natura jest \u201efotografem\u201d, a kamie\u0144 jej narz\u0119dziem \u2013 czym\u015b w rodzaju ekwiwalentu \u201ekamery\u201d. Cierpliwo\u015b\u0107 tego duetu przekracza wszelkie mo\u017cliwe do wyobra\u017cenia ludzkie ramy rejestracji pojedynczego obiektu. Pami\u0119\u0107 kamienia obejmuje zatem ogromn\u0105 rozpi\u0119to\u015b\u0107 ca\u0142ych eon\u00f3w i \u0142\u0105czy na sw\u00f3j spos\u00f3b \u2013 podobnie jak fotografia \u2013 przesz\u0142o\u015b\u0107 z tera\u017aniejszo\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Do mocy kamienia traktowanego jako form\u0119 autonomicznej wizualnie wizji artystycznej wraz z jego wielowymiarow\u0105 symbolik\u0105, odwo\u0142uje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w swoim projekcie pt. Negatywy<\/em> Jakub Byrczek. Autor dokonuje w nim pr\u00f3by scalenia a zarazem znalezienia powi\u0105za\u0144 dla dw\u00f3ch, rozdzielonych istotn\u0105 cezur\u0105 czasu i pozornie do siebie nieprzystaj\u0105cych zestaw\u00f3w fotografii. Kamie\u0144 obecny w Negatywach<\/em> Byrczka, egzystuj\u0105cy w r\u00f3\u017cnych, nazwijmy je, \u201eodmianach alotropowych\u201d, staje si\u0119 pod\u0142o\u017cem wi\u0105\u017c\u0105cym ca\u0142o\u015b\u0107. Nie dziwi mnie, maj\u0105c na uwadze wieloletni\u0105, konsekwentnie utrzymywan\u0105 postaw\u0119 tw\u00f3rcz\u0105 artysty, i\u017c Jakub Byrczek \u015bwiadomie wybra\u0142 form\u0119 opowie\u015bci kontemplatywnej, pomocnej w domkni\u0119ciu dw\u00f3ch radykalnie odmiennych \u015bwiat\u00f3w. To interesuj\u0105ce po\u0142\u0105czenie, poniewa\u017c formie przemijania, zaniku, a p\u00f3\u017aniej \u2013 co dzi\u015b obserwujemy \u2013 kie\u0142kowania \u201enowego\u201d na zgliszczach \u201eprzebrzmia\u0142ego\u201d (historyczne uj\u0119cia), przeciwstawiona jest pewna sta\u0142o\u015b\u0107, przewrotnie rozumiana niezmienno\u015b\u0107 konkretnego miejsca w przestrzeni (kreacyjna cz\u0119\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesna). Istotnym jest bowiem fakt i nale\u017cy o tym wspomnie\u0107 w tym kontek\u015bcie, \u017ce obydwa zestawy prac sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na ca\u0142o\u015b\u0107 wypowiedzi, powsta\u0142y na \u015bci\u015ble okre\u015blonym terenie Starej Huty, dzielnicy Jaworzna, jednak w diametralnie r\u00f3\u017cnym czasie i okoliczno\u015bciach.<\/p>\n\n\n\n

Starsza kolekcja, eksponowana w formie negatywowych obraz\u00f3w i sporz\u0105dzona jeszcze w latach siedemdziesi\u0105tych, prezentuje (paradoksalnie, znaj\u0105c \u015bcie\u017ck\u0119 tw\u00f3rcz\u0105 artysty) fotografie dokumentalne, zasadniczo zrealizowane w konwencji reporta\u017cowej. Mo\u017cemy na nich zobaczy\u0107 ulokowan\u0105 w Jaworznie ha\u0142d\u0119 Pi\u0142sudskiego wraz z jej najbli\u017cszym otoczeniem. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jakub Byrczek, Negatywy <\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Przede wszystkim jednak ukazuje ludzi, kt\u00f3rych losy po\u0142\u0105czy\u0142o to wybitnie nieprzyjazne i niego\u015bcinne w\u00f3wczas miejsce. Ale nie o dos\u0142own\u0105 rejestracj\u0119 dokumentaln\u0105 tutaj chodzi, cho\u0107 niew\u0105tpliwie fotografie te po latach same w sobie obros\u0142y znaczeniami i stanowi\u0105 wa\u017cne, wr\u0119cz bezcenne \u017ar\u00f3d\u0142o wizualnej informacji o miejscu dzi\u015b ju\u017c nieistniej\u0105cym, staj\u0105c si\u0119 (niezale\u017cnie od pierwotnego zamys\u0142u), cz\u0119\u015bci\u0105 historycznego dziedzictwa Jaworzna. Sam autor fotografii sprzed p\u00f3\u0142 wieku twierdzi, \u017ce chyba nigdy nie chcia\u0142 przedstawia\u0107 czego\u015b tak, jakby o tym bezpo\u015brednio opowiada\u0142. Opowie\u015b\u0107, owszem, musia\u0142a wynika\u0107 z miejsca, kt\u00f3re j\u0105 okre\u015bla\u0142o i w jaki\u015b spos\u00f3b zajmowa\u0142o umys\u0142. Zawsze by\u0142a ona jednak przetworzona \u2013 dzi\u0119ki wyobra\u017ani \u2013 na zasadzie swoistej mapy skojarze\u0144. Artysta konstruowa\u0142 na tej bazie pewn\u0105 tajemnic\u0119 obrazu \u015bci\u015ble skorelowan\u0105 z wieloaspektowo\u015bci\u0105 mo\u017cliwo\u015bci jego dekodowania. W tym znaczeniu nie s\u0105 to fotografie reporterskie sensu stricto.<\/p>\n\n\n\n

Dobitnie podkre\u015bla to formalny aspekt prezentacji \u2013 ekspozycja obrazu negatywowego jest \u015bwiadomym autorskim uk\u0142onem w tym kierunku, celuj\u0105cym w sfer\u0119 subtelnego niedopowiedzenia. Dzi\u0119ki takiemu podej\u015bciu z przekazu wyrugowana zosta\u0142a reporterska forma sprawozdania, jednym ci\u0119ciem zrywaj\u0105c z \u201enachaln\u0105\u201d bezpo\u015brednio\u015bci\u0105, cho\u0107 \u2013 co podkre\u015blam \u2013 nie oznacza nieczytelno\u015bci przes\u0142ania. W konsekwencji, obraz nie jest tak \u201ewywalony\u201d wprost w kierunku widza \u2013 jak powiedzia\u0142aby Ma\u0142gorzata Szumowska. Zostaje wy\u0142\u0105cznie sama esencja. Kto wie, by\u0107 mo\u017ce ciemne, \u201ezniekszta\u0142caj\u0105ce lustro\u201d negatywu ewokuje w umy\u015ble Autora skojarzenia z \u201emroczn\u0105 stron\u0105\u201d minionych czas\u00f3w, a dymi\u0105ce sterty w\u0119gielnego kamienia idealnie wpisuj\u0105 si\u0119 w konwencj\u0119 inwersyjnych przedstawie\u0144? W oczach tw\u00f3rcy tonalne odwr\u00f3cenie mo\u017ce te\u017c oznacza\u0107 symboliczny akt negacji, niezgod\u0119 na \u00f3wczesne realia.<\/p>\n\n\n

\n\n\t\n\t
\n\t\t
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"Jakub\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"Jakub\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"Jakub\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"Jakub\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"Jakub\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"Jakub\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"Jakub\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"Jakub\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"Jakub\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"Jakub\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"Jakub\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"Jakub\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>\t\t\n\t<\/div>\n\n\t\n\t\n\t