{"id":18721,"date":"2022-08-30T14:18:54","date_gmt":"2022-08-30T12:18:54","guid":{"rendered":"https:\/\/kwartalnikfotografia.pl\/?p=18721"},"modified":"2022-09-01T13:48:10","modified_gmt":"2022-09-01T11:48:10","slug":"rozmowa-o-niedosieznosci-wywiad-z-kamila-kobierzynska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kwartalnikfotografia.pl\/en\/rozmowa-o-niedosieznosci-wywiad-z-kamila-kobierzynska\/","title":{"rendered":"Talking about unreachable. An interview with Kamila Kobierzynska"},"content":{"rendered":"\n

Julia Stachura: Jakie jest Twoje pierwsze wspomnienie zwi\u0105zane z fotografi\u0105?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kamila Kobierzy\u0144ska:<\/strong> Mog\u0142abym powt\u00f3rzy\u0107 za Marcelem Proustem – zajmujemy si\u0119 tym, czego nam brakuje. Kiedy by\u0142am dzieckiem lubi\u0142am przegl\u0105da\u0107 fotografie wyci\u0105gaj\u0105c je co jaki\u015b czas z szuflad i pude\u0142ek, ale nikt mi nigdy o nich nie opowiada\u0142 – po prostu ogl\u0105da\u0142am obrazki. Pami\u0119tam, \u017ce pewnego razu znalaz\u0142am zdj\u0119cie dziecka w w\u00f3zku, jedno z nielicznych czarno-bia\u0142ych uj\u0119\u0107 w domowym zbiorze. Zapyta\u0142am mam\u0119, kto jest na uj\u0119ciu i okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to ja. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 kadr\u00f3w z rolki, z kt\u00f3rej pochodzi ta fotografia by\u0142o prze\u015bwietlonych, jest to w\u0142a\u015bciwie moje jedyne zdj\u0119cie z wczesnego dzieci\u0144stwa. Co by\u0142o dla mnie frapuj\u0105ce, to fakt, i\u017c moje rodze\u0144stwo, kt\u00f3re jest ode mnie o kilkana\u015bcie lat starsze, ma o wiele wi\u0119cej takich zdj\u0119\u0107, u mnie natomiast powsta\u0142a swego rodzaju\u2026 wyrwa. Mo\u017ce by\u0142o to spowodowane tym, \u017ce mniej wi\u0119cej w tym czasie nasz domowy aparat si\u0119 zepsu\u0142 i nikt nie dba\u0142 o ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 i tak niewielkiego, domowego archiwum. Nieco p\u00f3\u017aniej moje dorastanie z fotografi\u0105 analogow\u0105, w takim bardzo prozaicznym sensie, przybra\u0142o form\u0119 upami\u0119tniania pierwszego dnia w szkole czy rodzinnej imprezy. To s\u0105 w\u0142a\u015bciwie rzeczy, kt\u00f3re ka\u017cdy z nas ma w swoim prywatnym archiwum. Teraz jak przywo\u0142uj\u0119 te obrazy, jest w tym nieco nostalgii, ale jednocze\u015bnie nie ma tego \u201eniezwyk\u0142ego\u201d \u0142adunku emocjonalnego. Kolejny aparat pojawi\u0142 si\u0119 w domu gdy mia\u0142am oko\u0142o sze\u015b\u0107 lat. By\u0142 to prosty sprz\u0119t Kodaka, bez trybu manualnego – raczej najwa\u017cniejsza by\u0142a rado\u015b\u0107 z robienia zdj\u0119\u0107. Aparat by\u0142 tylko jednym ze sprz\u0119t\u00f3w w domu, nikt nie pokaza\u0142 mi jak dzia\u0142a, jak zrobi\u0107 poprawne zdj\u0119cia, po prostu zacz\u0119\u0142am wykonywa\u0107 swoje pierwsze pr\u00f3by i wyczekiwa\u0107 na kopert\u0119 Fujifim.<\/p>\n\n\n\n

Zatem bardzo wcze\u015bnie zacz\u0119\u0142a\u015b swoj\u0105 przygod\u0119 z fotografi\u0105!<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u2013 Tak, w\u00f3wczas to by\u0142a dla mnie czysta magia, taki zachwyt amatora w pozytywnym sensie tego s\u0142owa. Wspania\u0142e do\u015bwiadczenie, kt\u00f3re mo\u017cna mie\u0107 tylko raz.<\/p>\n\n\n\n

Pami\u0119tasz jak wygl\u0105da\u0142y te pierwsze zdj\u0119cia?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u2013 Ca\u0142e klisze wype\u0142nia\u0142y rozmyte zdj\u0119cia kot\u00f3w (\u015bmiech). Oczywi\u015bcie uj\u0119cia by\u0142y robione ze zbyt ma\u0142ej odleg\u0142o\u015bci, z r\u0119ki dziecka goni\u0105cego za psem na podw\u00f3rku. G\u0142\u00f3wnie Kreska (jamnik) i Kitka (kot \u201cdachowiec\u201d) to by\u0142y moje towarzyszki, kompanki przyg\u00f3d, kt\u00f3re chcia\u0142am w\u00f3wczas jako\u015b udokumentowa\u0107. Wracaj\u0105c do siebie z tamtego czasu nie potrafi\u0119 okre\u015bli\u0107 jaki dok\u0142adnie by\u0142 ten zamiar – mog\u0119 tylko przypuszcza\u0107, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 do tych stworze\u0144. Nie przepada\u0142am za to za robieniem zdj\u0119\u0107 ludziom, co p\u00f3\u017aniej diametralnie si\u0119 zmieni\u0142o… Sztuka zacz\u0119\u0142a mnie interesowa\u0107 wcze\u015bnie, bardzo dok\u0142adnie pami\u0119tam wra\u017cenie jakie wywar\u0142o na mnie jedno zdj\u0119cie z wystawy World Press Photo<\/em> w galerii CSW w Opolu z 2002 roku. Przedstawia\u0142o samolot, uchwycony na tle nieba, lec\u0105cy wprost w jedn\u0105 z wie\u017c World Trade Center. Echo tego uj\u0119cia powr\u00f3ci\u0142o 20 lat p\u00f3\u017aniej na mojej wystawie Sehnsucht <\/em>otwartej w dwudziest\u0105 rocznic\u0119 ataku, 11 wrze\u015bnia w Rodriquez Gallery w Poznaniu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kamila Kobierzy\u0144ska, Sehnsucht<\/em>, fragment wystawy w Galerii Rodriguez, Pozna\u0144, fot. Joanna Czarnota<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Po liceum posz\u0142a\u015b na studia artystyczne, wybra\u0142a\u015b pozna\u0144ski UAP, kierunek – fotografia?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u2013 W\u00f3wczas by\u0142 to kierunek Komunikacja Multimedialna, kt\u00f3ry przerodzi\u0142 si\u0119 w pierwszy w Polsce kierunek Fotografia na Wydziale o tej samej nazwie. Od pocz\u0105tku studi\u00f3w bliski by\u0142 mi styl pracy Jaros\u0142awa Klupsia, kt\u00f3ry by\u0142 najm\u0142odszym prowadz\u0105cym pracowni\u0119 na Wydziale, osob\u0105 z niesamowitym zapa\u0142em do pracy, a przy tym niezwykle cierpliw\u0105 i wyrozumia\u0142\u0105. Ju\u017c wtedy bardzo zale\u017ca\u0142o mi na praktyce, na rozwijaniu warsztatu i czu\u0142o\u015bci na materi\u0119, co nie by\u0142o tak\u0105 oczywisto\u015bci\u0105 dla innych pracowni – sama sporo czyta\u0142am teorii na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119. Podczas przygotowywania dyplomu licencjackiego Jarek da\u0142 mi spory kredyt zaufania co do cz\u0119\u015bci koncepcyjnej mojego projektu. Obszar, kt\u00f3rym si\u0119 w\u00f3wczas interesowa\u0142am dotyczy\u0142 analizy modeli relacji, pewnych schemat\u00f3w, jakie powtarzamy \u017cyj\u0105c w spo\u0142ecze\u0144stwie. Tak powsta\u0142a praca Fading<\/em>, dotycz\u0105ca relacji z ojcem oraz z moim \u00f3wczesnym partnerem oraz odnosz\u0105ca si\u0119 do freudowskiego schematu. Dzi\u015b nieco inaczej na to patrz\u0119, w\u00f3wczas by\u0142o to tylko wst\u0119pne rozeznanie – podczas przygotowania doktoratu poszerzy\u0142am obszar poszukiwa\u0144. Rozprawa Kiedy kwitn\u0105 wi\u015bnie. Postpami\u0119\u0107 i transmisja traumy<\/em> do\u015b\u0107 szczeg\u00f3\u0142owo traktuje o schematach i relacyjnych wzorcach, podejmuje temat dziedziczenia pami\u0119ci o trudnych wydarzeniach, g\u0142\u00f3wnie II wojny \u015bwiatowej. Odnosz\u0105c si\u0119 do transmisji jak\u0105 otrzymujemy od poprzednich pokole\u0144, czyli traumy mi\u0119dzypokoleniowej zaznacz\u0119, \u017ce dopiero trzy pokolenia wstecz zosta\u0142y poddane refleksji nad traum\u0105 i jej przekazywaniem swoim potomnym. Opr\u00f3cz gen\u00f3w ka\u017cdy z nas dziedziczy tak\u017ce pozagenowo (cho\u0107 nazwa mo\u017ce by\u0107 myl\u0105ca, poniewa\u017c w tym procesie bior\u0105 udzia\u0142 geny) pami\u0119\u0107 o l\u0119ku, r\u00f3\u017cne zaburzenia psychiczne lub sk\u0142onno\u015b\u0107 do chor\u00f3b somatycznych. Szkodliwe czynniki takie jak: stres, agresja, l\u0119k, trauma, przyjmowane leki, uboga dieta itp., odciskaj\u0105 pi\u0119tno na nast\u0119pnych pokoleniach. Prze\u017cycia naszych przodk\u00f3w pozostawiaj\u0105 w nas \u015blady. Dziedziczone, stanowi\u0105 swego rodzaju ograniczenia dla indywidualnego rozwoju czy te\u017c upo\u015bledzaj\u0105 percepcj\u0119 rozmaitych aspekt\u00f3w. Jak zauwa\u017caj\u0105 psychiatrzy, zjawisko transmisji traumy oddzia\u0142ywuje na osoby urodzone po II wojnie \u015bwiatowej, tak wi\u0119c ten rodzaj traum do dzi\u015b jest przypisywany kolejnym conajmniej trzem pokoleniom i dopiero teraz mo\u017cemy to zbada\u0107. To samopoznanie zaj\u0119\u0142o mi lata. Teraz, z perspektywy wyk\u0142adowczyni, my\u015bl\u0119, \u017ce najcenniejsze dla os\u00f3b studiuj\u0105cych jest w\u0142a\u015bnie stworzenie przestrzeni na w\u0142asn\u0105 refleksj\u0119. Obserwuj\u0119 to od kilku lat, pandemia uwypukli\u0142a u m\u0142odych doros\u0142ych potrzeb\u0119 okre\u015blenia swojej to\u017csamo\u015bci. Na Wydzia\u0142 trafiaj\u0105 osoby bardzo wra\u017cliwe, wyj\u0105tkowe, kt\u00f3re nierzadko co\u015b uwiera w strukturze i funkcjonowaniu spo\u0142ecze\u0144stwa. Przede wszystkim s\u0105 to osoby poszukuj\u0105ce. Ich kontestowanie jest fenomenalne, ale jak dostrzegam – r\u00f3wnie\u017c trudne i wymagaj\u0105ce rezyliencji, kt\u00f3rej jeszcze nie potrafi\u0105 u\u017cy\u0107. S\u0105dz\u0119, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 wyk\u0142adowc\u00f3w postrzega to podobnie, zatem staramy si\u0119 w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci wspiera\u0107, budowa\u0107 wsp\u00f3lnot\u0119 i dzieli\u0107 swoimi do\u015bwiadczeniami z praktyki artystycznej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
To co czuj\u0119, staje si\u0119 czujne<\/em>
Oprowadzanie po wystawie Nagi Nerw<\/em> w BWA Wroc\u0142aw G\u0142\u00f3wny, 2021 (od lewej Joanna Rajkowska, Kamila Kobierzy\u0144ska, Anna Mitu\u015b). Fot. Mateusz Kowalczyk<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Teraz pracujecie razem z Jaros\u0142awem Klupsiem w Pracowni Obraz\u00f3w Utajonych<\/em>, prawda?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u2013 Tak, mamy przyjemno\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 ju\u017c od kilku lat i chyba tworzymy zgrany duet. Pracowni\u0119 za\u0142o\u017cy\u0142 prof. Witold Przymusza\u0142a, Jarek by\u0142 jego asystentem. Nowa nazwa pracowni formalnie powo\u0142ana rok temu i odnosi si\u0119 po pierwsze do technicznej definicji obrazu, kt\u00f3ry potrzebuje medium aby go ujawni\u0107, czyli wywo\u0142a\u0107. Ten aspekt materialno\u015bci, czy te\u017c materii obrazu, jest dla nas bardzo wa\u017cny; po drugie odwo\u0142uje si\u0119 do obrazu pami\u0119ciowego, czego\u015b, co nie do ko\u0144ca jest jeszcze nazwane i sformu\u0142owane, ale w nas tkwi. Wi\u0105\u017ce si\u0119 z tym r\u00f3wnie\u017c praca z archiwami, fotografi\u0105 wernakularn\u0105, zostawionymi czy porzuconymi zdj\u0119ciami, kt\u00f3re mog\u0105 nas doprowadzi\u0107 w\u0142a\u015bnie do obraz\u00f3w utajonych – w rozumieniu – do emocji czy wspomnie\u0144, o kt\u00f3rych paradoksalnie zapomnieli\u015bmy. Staramy si\u0119 szuka\u0107 wraz ze studentami tego czu\u0142ego obszaru, kt\u00f3ry jeszcze nie zosta\u0142 przez nich okre\u015blony\u2026 To nie zawsze musi by\u0107 co\u015b przykrego, w moim rozumieniu to takie fragile goods<\/em> \u2013 delikatne dobra.<\/p>\n\n\n\n

Marianna Micha\u0142owska pisa\u0142a w kontek\u015bcie obraz\u00f3w utajonych m.in. o fotografiach wernakularnych, rodzinnych, nios\u0105cych w sobie osobiste prze\u017cycia, wspomnienia zapach\u00f3w i smak\u00f3w, ale te\u017c pokoleniowe traumy. W swojej pracy tw\u00f3rczej poruszasz podobne w\u0105tki\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u2013 Podczas pracy nad projektem doktorskim si\u0119ga\u0142am do zezna\u0144 i opis\u00f3w \u015bwiadk\u00f3w II wojny \u015bwiatowej, \u017ceby lepiej skontekstualizowa\u0107 moje rodzinne relacje, ale te\u017c by podda\u0107 refleksji pewne spo\u0142eczne zjawiska. Poj\u0119cie \u015bwiadka jest dla mnie wa\u017cne i jak pokazuj\u0105\u00a0 ci\u0105g\u0142e powroty do tego wydarzenia sprzed przesz\u0142o osiemdziesi\u0119ciu lat – \u015bwiadectwo jest nadal potrzebne. Jestem z pokolenia przemian ustrojowych, pe\u0142nego napi\u0119\u0107. W mojej rodzinie Wsch\u00f3d spotyka si\u0119 z Zachodem – rodzina mojej mamy to przesiedle\u0144cy pochodz\u0105cy z teren\u00f3w dzisiejszej Ukrainy (niegdy\u015b Polski), natomiast rodzina mojego ojca pochodzi z teren\u00f3w Niemiec. W obydwu przypadkach po wojnie by\u0142y to osoby zaczynaj\u0105ce od zera – od strony materialnej, ale te\u017c relacyjnej. W Polsce w\u00f3wczas panowa\u0142 zryw narodowo\u015bciowy i nie by\u0142o miejsca na przepracowanie traumy. Te napi\u0119cia wi\u0119c wci\u0105\u017c gdzie\u015b powraca\u0142y w historii konkretnych os\u00f3b – w tym przypadku mojej babci Gieni (z domu Gross), kt\u00f3ra urodzi\u0142a si\u0119 na terenach Polski, ale w rodzinie osadnik\u00f3w niemieckich. Co osobliwe – piel\u0119gnowa\u0142a w sobie to, co niemieckie, mimo, \u017ce \u017cy\u0142a z Polakami. Zwykle niewiele opowiada\u0142a o tamtych czasach, niekt\u00f3re historie zapewne by\u0142y zbyt bolesne by si\u0119 nimi dzieli\u0107, dopiero po \u015bmieci Stasia, jej m\u0119\u017ca, co\u015b p\u0119k\u0142o i mog\u0142o wyp\u0142yn\u0105\u0107 na wierzch. Te wszystkie tarcia, niewygodne tematy, zacz\u0119\u0142y mnie interesowa\u0107 i popchn\u0119\u0142y do poznawania, rozbrajania i przepracowywania historii mojej rodziny. Rzeczy, kt\u00f3re zosta\u0142y po Gieni m\u00f3wi\u0142y wi\u0119cej, ni\u017c ona sama. Trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce by\u0142o to mn\u00f3stwo rzeczy jak na osob\u0119 \u017cyj\u0105c\u0105 skromnie – po prostu gromadzi\u0142a luksusowe dobra zamykaj\u0105c je na klucz w pomieszczeniach, do kt\u00f3rych nikt nie mia\u0142 wst\u0119pu, chowa\u0142a je w pokojach-szkatu\u0142kach. Charakterystyczny dom o zapachu wilgoci, pe\u0142en bibelot\u00f3w i wyszczerbionej zastawy, zegar\u00f3w wybijaj\u0105cych po kilkana\u015bcie minut przy pe\u0142nej godzinie, udekorowany tapet\u0105 z lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych – to tylko by\u0142a wierzchnia warstwa pod kt\u00f3r\u0105 znale\u017ali\u015bmy drugie \u017cycie – r\u00f3wnoleg\u0142e, bogate \u017cycie Gieni. Paradoksalnie w tych zasobach niewiele by\u0142o zdj\u0119\u0107, budowa\u0142a relacje z przedmiotami, lubi\u0142a wiedzie\u0107, \u017ce s\u0105 – by\u0142y przeliczane i wpisywane do inwentarza, ale nigdy nie u\u017cyte.<\/p>\n\n\n\n

Pami\u0119tam, \u017ce Twoja wystawa Sehnsucht \/\u02c8ze\u02d0nz\u028axt\/<\/em> w Galerii Rodriguez, bardzo charakterystycznie, zacz\u0119\u0142a si\u0119 od zapachu wi\u015bni. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

KK: <\/strong>Tak, to by\u0142o podsumowanie mojego doktoratu Kiedy kwitn\u0105 wi\u015bnie. Postpami\u0119\u0107 i transmisja traumy – <\/em>w tym tytule jest pewien potencja\u0142 pytania. Zale\u017ca\u0142o mi na po\u0142\u0105czeniu dw\u00f3ch aspekt\u00f3w: zapachu kwitn\u0105cych wi\u015bni, kt\u00f3ry z jednej strony kojarzy si\u0119 z wst\u0119pem do lata, przywo\u0142uje mi\u0142e wspomnienia; z drugiej strony jako zwi\u0105zek chemiczny (acetofenon) zosta\u0142 u\u017cyty w badaniach przeprowadzonych na myszach do prze\u015bledzenia transmisji traumy. Wed\u0142ug bada\u0144 to w\u0142a\u015bnie na ten zapach ssaczy m\u00f3zg najsilniej reaguje spo\u015br\u00f3d wielu innych zapach\u00f3w. W swojej pracy traktuj\u0119 to bardzo symbolicznie, ale te\u017c odwo\u0142uj\u0119 si\u0119 do schemat\u00f3w i wzor\u00f3w psychologicznych, kt\u00f3re nie\u015bwiadomie (prze)nosimy z pokolenia na pokolenie. Trauma II wojny \u015bwiatowej sta\u0142a si\u0119 punktem wyj\u015bcia do mojego researchu, podczas kt\u00f3rego zyska\u0142am du\u017c\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, jak bardzo dotkn\u0119\u0142a moj\u0105 rodzin\u0119. Sk\u0142adaj\u0105c wszystkie kawa\u0142ki w jedno, przepe\u0142niona zeznaniami \u015bwiadk\u00f3w przesiedle\u0144 i samej wojny, w ko\u0144cu sama prze\u017cy\u0142am wt\u00f3rn\u0105 traum\u0119 i nie by\u0142am w stanie kontynuowa\u0107 pracy – nawet tygodniami. To uziemiaj\u0105ce uczucie powr\u00f3ci\u0142o w lutym, gdy dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce Rosja zaatakowa\u0142a Ukrain\u0119. Dosz\u0142a do mnie taka my\u015bl, \u017ce to, co trzyma ludzi w takich skrajnych sytuacjach, to wsp\u00f3lnotowo\u015b\u0107. Jedynie to mo\u017cna wypracowa\u0107 i mie\u0107 podczas tak silnego, druzgoc\u0105cego do\u015bwiadczenia<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kamila Kobierzy\u0144ska, Sehnsucht <\/em>Galeria Rodruguez w Poznaniu, fot. Joanna Czarnota<\/figcaption><\/figure>\n\n\n
\n\n\t\n\t
\n\t\t
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"Kamila\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"Kamila\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>\t\t\n\t<\/div>\n\n\t\n\t\n\t