{"id":17430,"date":"2022-06-23T16:22:00","date_gmt":"2022-06-23T14:22:00","guid":{"rendered":"https:\/\/kwartalnikfotografia.pl\/?p=17430"},"modified":"2022-06-30T13:18:38","modified_gmt":"2022-06-30T11:18:38","slug":"taniec-ciemnosci-w-swietle-fotografii-fotografie-macieja-rusinka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kwartalnikfotografia.pl\/en\/taniec-ciemnosci-w-swietle-fotografii-fotografie-macieja-rusinka\/","title":{"rendered":"Dance of darkness in the light of photography - photographs by Maciej Rusinek"},"content":{"rendered":"\n

Japo\u0144ski ideogram butoh<\/em> sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch element\u00f3w: bu<\/em> to taniec, za\u015b toh<\/em> oznacza krok. Jednak pierwotna nazwa posiada\u0142a pewne dopowiedzenie. Ankoku Butoh<\/em> znaczy\u0142o taniec ciemno\u015bci. W fotografiach Macieja Rusinka taniec ciemno\u015bci zmienia si\u0119 w obrazy \u015bwiat\u0142a. O ile taniec wyra\u017ca czyst\u0105 energi\u0119 wydobywan\u0105 z ciemno\u015bci ludzkiego cia\u0142a, to fotografia obrazuje \u015bwiat\u0142o, kt\u00f3re z niego emanuje. <\/p>\n\n\n\n

Butoh <\/em>powsta\u0142o z ducha dwudziestowiecznej awangardy. Tw\u00f3rcy tej \u201eszko\u0142y\u201d: Kazuo Ohno i Tatsumi Hijikata wykorzystali mieszank\u0119 do\u015bwiadcze\u0144 teatr\u00f3w wschodu, jak kabuki<\/em> i n\u00f5<\/em>, lecz r\u00f3wnie\u017c europejskiego Ausdrucktanz<\/em> i pantomimy. Butoh<\/em> przedstawiony publiczno\u015bci na Tokijskim Festiwalu Ta\u0144ca w roku 1959 wywo\u0142a\u0142 skandal. Mia\u0142 by\u0107 prowokacj\u0105 wobec tradycji japo\u0144skiej i odpowiedzi\u0105 na zachodni\u0105 koncepcj\u0119 ta\u0144ca \u2013 swoistym \u201ebuntem cia\u0142a\u201d wobec kanonu ta\u0144ca. Ohno i Hijikata stworzyli niezwyk\u0142e zjawisko: taniec, w kt\u00f3rym nie chodzi\u0142o o ekspresj\u0119 uczu\u0107 czy narracj\u0119 o zdarzeniach jak w tradycji europejskiej. Butoh<\/em> porzuca\u0142 r\u00f3wnie\u017c konwencjonalnie japo\u0144skie wcielenie aktora w symboliczne figury. I chocia\u017c od momentu swojego powstania narodzi\u0142y si\u0119 nowe odmiany b u t o h<\/em> , to jego za\u0142o\u017cenia pozosta\u0142y niezmienione.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Maciej Rusinek, Butoh<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

 <\/p>\n\n\n\n

Na czym polega\u0142a rewolucja Hijikaty? Spektakle butoh <\/em>nie opowiadaj\u0105 historii. Wa\u017cna jest w nich nie tyle odgrywana rola, co pewien rytua\u0142, w kt\u00f3rym posta\u0107 objawia si\u0119 na zewn\u0105trz. Ruchy cia\u0142a, mimika twarzy wynikaj\u0105 ze szczeg\u00f3\u0142owej obserwacji \u015bwiata naturalnego \u2013 zachowania zwierz\u0105t i ro\u015blin. Miejsce opracowanych i powtarzanych w ka\u017cdym kolejnym spektaklu figur zajmuje improwizacja. W rezultacie powstaje kompletnie nowy \u201ej\u0119zyk ta\u0144ca\u201d, przybieraj\u0105cy r\u00f3\u017cnorakie formy: od pe\u0142nej napi\u0119cia nieruchomo\u015bci do gwa\u0142townego, lecz skupionego gestu. Scenografia spektakli zostaje zredukowana do prostych form, aktorzy \u2013 niemal nadzy i pomalowani na bia\u0142o. W ta\u0144cu pozbawionym zb\u0119dnych ozdobnik\u00f3w zostaje miejsce na to, co dla cia\u0142a podstawowe. Wszystko s\u0142u\u017cy jednemu \u2013 \u201ewydobyciu\u201d wewn\u0119trznej energii czystego ruchu. <\/p>\n\n\n\n

W czasie spektakli dokonuje si\u0119 przemiana. Wydawa\u0142oby si\u0119,\u017ce w zwi\u0105zku z tym ka\u017cda pr\u00f3ba dokumentacji ta\u0144ca, zatrzymania jego obrazu b\u0119dzie niepe\u0142na. Magia butoh <\/em>znika w pr\u00f3bie opowiedzenia \u2013 wydarza si\u0119 bowiem jedynie w momencie, kiedy aktor i widz uczestnicz\u0105 w tym szczeg\u00f3lnym rytuale. By\u0107 mo\u017ce jednak istnieje taki spos\u00f3b zapisu, w kt\u00f3rym mo\u017cliwy jest do uchwycenia \u015blad butoh<\/em>. Jego niewidzialna tajemnica. <\/p>\n\n\n\n

W sformu\u0142owanym na pocz\u0105tku dwudziestego wieku Manife\u015bcie fotodynamizmu<\/em> Anton G.Bragaglia pisa\u0142, \u017ce fotografia mo\u017ce uchwyci\u0107 aspekty rzeczywisto\u015bci niewyra\u017calne i nieuchwytne w normalnej percepcji wzrokowej<\/em>. Nieuchwytne dla naszych oczu jest tak\u017ce to, co w ludzkim ciele dokonuje si\u0119 wtedy, kiedy dopiero ruch si\u0119 rozpoczyna. Gest, kt\u00f3ry jeszcze si\u0119 nie pojawi\u0142, lecz ju\u017c \u201enarasta\u201d w ciele. W zdj\u0119ciach trwanie i ulotno\u015b\u0107 s\u0105 widoczne w tym samym momencie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Maciej Rusinek, Daisuke Yoshimoto, \u201eSny o ziemi\u201d, Teatr \u00d3smego Dnia, Pozna\u0144 1997<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 fotografiom Macieja Rusinka, w kt\u00f3rych posta\u0107 ludzka zmienia si\u0119 w zapis ekspresji mo\u017cna mie\u0107 wra\u017cenie, \u017ce oto wreszcie marzenie futurysty zi\u015bci\u0142o si\u0119 \u2013 w fotografiach tancerzy butoh<\/em> zosta\u0142 wyra\u017cony transcendentalny ruch przenikaj\u0105cy ludzkie cia\u0142o. Autor, nawi\u0105zuj\u0105c do tradycji fotograficznej awangardy wykorzystuje w\u0142a\u015bciwo\u015bci i \u015brodki czysto fotograficzne: niuanse podw\u00f3jnej ekspozycji czy d\u0142ugie czasy na\u015bwietlania. Dzi\u0119ki temu uzyskuje znakomity efekt: rejestruje niedostrzegalne na pierwszy rzut oka drgnienia i poruszenia. Zatrzymuje je, lecz przecie\u017c nie odbiera im ich dynamizmu. <\/p>\n\n\n\n

W cyklu Shijima <\/em>ruch pozwala zespoli\u0107 w jedno materie i cia\u0142a. Postaci wiruj\u0105, stroje zmieniaj\u0105 si\u0119 w sto\u017cki. Wydobyte z ciemno\u015bci zatracaj\u0105 swoj\u0105 konkretno\u015b\u0107 staj\u0105c si\u0119 jedn\u0105 form\u0105 wydobyt\u0105 promieniem \u015bwiat\u0142a. W fotografii Minako Seki<\/em> widzimy trzy postacie przekszta\u0142cone w wiruj\u0105ce walce. Jest to nie tyle obraz cia\u0142 w ruchu, co wizerunek \u201eenergetycznego nap\u0119du\u201d przenikaj\u0105cego cia\u0142a. W fotografii, podobnie jak w tym specyficznym rodzaju ta\u0144ca, chodzi o metamorfoz\u0119. W zatrzymanym fotograficznym obrazie energia tylko czeka by j\u0105 wydoby\u0107 na zewn\u0105trz \u2013 by uzewn\u0119trzni\u0107 to, co doprowadzi\u0142o do powstania \u015bladu na emulsji. Ruch postaci zostaje przemieniony w energi\u0119 \u015bwiat\u0142a, a zdj\u0119cie staje si\u0119 spektaklem \u015bwiat\u0142a. <\/p>\n\n\n\n

W Fujimie<\/em> przejrzysta posta\u0107 zdaje si\u0119 wychodzi\u0107 ze \u015bciany. Jej faktura zlewa si\u0119 z g\u0119st\u0105 struktur\u0105 \u015bciany. W innej (Masaki Iwana<\/em>) \u015bwietlisty \u015blad postaci zostaje na\u0142o\u017cony na widok uliczki. Centralne miejsce w kadrze zajmuje dynamiczny kszta\u0142t, w\u0142a\u015bciwie odblask, kt\u00f3ry w pierwszym momencie mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 za\u015bwietleniem materia\u0142u \u015bwiat\u0142oczu\u0142ego. I jak tancerz w pewien spos\u00f3b traci w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 na rzecz ujawnianej przez jego cia\u0142o si\u0142y, tak w zdj\u0119ciu cz\u0142owiek i \u015bwiat staj\u0105 si\u0119 jednym. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Maciej Rusinek, Atsushi Takenouchi, \u201eEarth\u201d, Sommerwerft Theaterfestival, Frankfurt am Main 2020<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W fotografii Sijima<\/em> male\u0144ka ludzka posta\u0107 na pierwszym planie zostaje przyt\u0142oczona przerastaj\u0105cym j\u0105 w tle cieniem. Wydaje si\u0119, jakby cie\u0144 uwolni\u0142 si\u0119 od swojego \u201enosiciela\u201d i uzyska\u0142 w\u0142asn\u0105 moc. O\u015bwietlona posta\u0107 i czarny cie\u0144. Gra \u015bwiat\u0142a sprawia wra\u017cenie, \u017ce cie\u0144 wyprzedza gesty postaci i \u017ce (jak w ba\u015bni Andersena) prowadzi odr\u0119bne \u017cycie. Fotografia w pewien spos\u00f3b nawi\u0105zuje do tradycji, zw\u0142aszcza filmowej, awangardy. Przychodz\u0105 na my\u015bl sceny z film\u00f3w Murnaua czy Langa. W kinie ekspresjonistycznym cie\u0144, stanowi\u0105cy \u201ealter ego\u201d bohater\u00f3w, symbolizowa\u0142 ich mroczn\u0105 natur\u0119. Prawdziwe, gin\u0105ce w \u015bwietle oblicze bohater\u00f3w ujawnia\u0142a ciemno\u015b\u0107. W innym zdj\u0119ciu (Takeuchi Yosuhiko<\/em>) posta\u0107 rzeczywista znikn\u0119\u0142a ca\u0142kowicie. Na przejrzystym parawanie wida\u0107 wy\u0142\u0105cznie ciemn\u0105 sylwetk\u0119. <\/p>\n\n\n\n

Fotografie Rusinka pokazuj\u0105 jednak nie tyle mroczn\u0105 stron\u0119 ludzkiej natury, co moc \u015bwiat\u0142a, dzi\u0119ki kt\u00f3remu mo\u017ce dokona\u0107 si\u0119 ponowne zespolenie rozbitego. W jednej z fotografii (Yuri Nagaoka<\/em>) jedna posta\u0107 staje si\u0119 wieloma. Cz\u0142owiek zosta\u0142 zmieniony w dziwn\u0105 i wielokszta\u0142tn\u0105 istot\u0119, demona lub smoka. \u0141\u0105czy je osoba aktora, r\u00f3\u017cni moment, w kt\u00f3rym jego cia\u0142o zostawi\u0142o na materiale fotograficznym \u015blad. Powracamy tu do motywu metamorfozy. Fotografia pozwoli\u0142a dostrzec zmian\u0119, przej\u015bcie od \u201eja\u201d do \u201einnego\u201d, bo chocia\u017c widzimy wci\u0105\u017c \u201et\u0119 sam\u0105\u201d posta\u0107, to w ka\u017c\u030bdej sekundzie jest ona nie \u201etak\u0105 sam\u0105\u201d. Zosta\u0142 zarejestrowany czas, w kt\u00f3rym dokonuje si\u0119 jej rozdzielenie i powt\u00f3rne zjednoczenie. Je\u017celi w\u0142oski futurysta t\u0119skni\u0142 za obrazem, kt\u00f3ry uka\u017ce \u201eruchu rozpraszaj\u0105cego cia\u0142o\u201d to by\u0107 mo\u017ce fotografie butoh<\/em> spe\u0142ni\u0142yby jego marzenia. W nich przecie\u017c cia\u0142o przestaje by\u0107 widoczne, chocia\u017c nie znika. Mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce zmienia jedynie sw\u00f3j stan skupienia. <\/p>\n\n\n\n

Portret Daisuke Yoshimoto nawi\u0105zuje do symbolicznych, dziewi\u0119tnastowiecznych fotografii. D\u0142ugow\u0142osa posta\u0107 na ciemnym tle okryta tkanin\u0105 zdobion\u0105 ornamentalnymi motywami. Bia\u0142a twarz, czarne oczy i usta. Tors, na kt\u00f3rym uwydatniaj\u0105 si\u0119 zarysy \u015bci\u0119gien i mi\u0119\u015bni. Tak mog\u0142oby wygl\u0105da\u0107 dziewi\u0119tnastowieczne studium malarskie. W spokojnej postaci, w u\u0142o\u017ceniu r\u0119ki podtrzymuj\u0105cej draperi\u0119, drzemie jednak energia, chwila przed wybuchem. Jeszcze silniej z tradycj\u0105 dziewi\u0119tnastego wieku wi\u0105\u017ce si\u0119 Niewinno\u015b\u0107<\/em>. O ile jednak w portretach z tamtego czasu wyczuwa\u0142o si\u0119 wymuszon\u0105 pozowaniem nieruchomo\u015b\u0107, to wizerunek m\u0119\u017cczyzny na tle ornamentu przenika osobliwy rodzaj \u201eprzyczajenia\u201d. Chocia\u017c szczup\u0142e, umi\u0119\u015bnione ramiona nie poruszaj\u0105 si\u0119, to zdaje si\u0119, \u017ce s\u0105 gotowe do ruchu. Paradoksalnie zatrzymanie wcale nie oznacza nieruchomo\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Maciej Rusinek, Tadashi Endo, \u201eMaboroshi\u201c Gallus Theater, Frankfurt am Main 2016<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce to, co stanowi\u0142o za\u0142o\u017cenie butoh<\/em> (czyli uwolnienie za pomoc\u0105 ta\u0144ca energii cia\u0142a) w obrazie \u201ezamro\u017conym\u201d jest niemo\u017cliwe. Rusinek podejmuje si\u0119 prze\u0142amania fotograficznych ogranicze\u0144. Wystarczy spojrze\u0107 na fotografie, kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnym motywem s\u0105 twarze. Zastyg\u0142e w martwo-bladym grymasie przypominaj\u0105 maski. Jednak w nast\u0119pnych uj\u0119ciach zmieniaj\u0105 si\u0119 w rozmyte smugi. Przestaj\u0105 by\u0107 rozpoznawalne jako twarze. <\/p>\n\n\n\n

Przywo\u0142ywa\u0142am wcze\u015bniej koncepcj\u0119 Bragagli nie bez powodu. Problem obrazowania ruchu zajmowa\u0142 uwag\u0119 artyst\u00f3w i badaczy jeszcze przed wynalezieniem fotografii. Pocz\u0105tkowo by\u0142o to pragnienie zatrzymania chwili, p\u00f3\u017aniej zast\u0105pi\u0142o je poszukiwanie sposobu, by to, co zatrzymane powt\u00f3rnie wprowadzi\u0107 w ruch. Manifest fotodynamizmu<\/em> potwierdza\u0142 to, co dostrze\u017cono wcze\u015bniej, \u017ce fotografia znakomicie nadaje si\u0119 nie tylko do rejestracji, lecz r\u00f3wnie\u017c do analizy ruchu. Sprawia to w\u0142a\u015bnie mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyci\u0119cia fragmentu z ci\u0105gu czasu. Mo\u017cemy wi\u0119c roz\u0142o\u017cy\u0107 gest na cz\u0119\u015bci pierwsze oraz dostrzec nast\u0119puj\u0105ce po sobie fazy. Temu po\u015bwi\u0119cali uwag\u0119 Eadweard Muybridge i jemu podobni: by rozk\u0142ada\u0107 i sk\u0142ada\u0107 na powr\u00f3t ludzkie i zwierz\u0119ce ruchy. Dla wielu jednak to, \u017ce fotografia mo\u017ce by\u0107 narz\u0119dziem badawczym ma znaczenie drugorz\u0119dne. Wa\u017cniejsze jest to, co dzi\u0119ki niej staje si\u0119 widoczne. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Maciej Rusinek, Butoh<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Rusinek \u015bledzi proces, w kt\u00f3rym wydobyte z ciemno\u015bci cia\u0142o aktora zaczyna emanowa\u0107 \u015bwiat\u0142em. Tajemnica butoh<\/em> kryje si\u0119 bowiem w metamorfozie innego jeszcze rodzaju: dokonuje si\u0119 w nim przeobra\u017cenie ruchu w pi\u0119kno. Co pi\u0119knego mo\u017ce by\u0107 w nienaturalnym wykr\u0119ceniu postaci i w groteskowym grymasie twarzy, kto\u015b m\u00f3g\u0142by zapyta\u0107? A jednak pi\u0119kno butoh<\/em> objawia si\u0119 inaczej \u2013 w energii cia\u0142a. R\u00f3wnie\u017c fotografie Rusinka odznaczaj\u0105 si\u0119 po prostu niezwyk\u0142\u0105 urod\u0105. Dzi\u0119ki nim zaczynamy dostrzega\u0107 niepowtarzalno\u015b\u0107 ludzkiego poruszenia i doskona\u0142o\u015b\u0107 gestu. Posta\u0107 w skoku, obr\u00f3cona w d\u00f3\u0142, posta\u0107 spadaj\u0105ca lub unosz\u0105ca si\u0119 w przestrzeni. Cia\u0142a trac\u0105 sw\u00f3j ci\u0119\u017car i przekraczaj\u0105 w\u0142asne ograniczenia. Kto z nas nie chcia\u0142by osi\u0105gn\u0105\u0107 tego samego?<\/p>\n\n\n

\n\n\t\n\t
\n\t\t
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\"\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Maciej Rusinek, Yuri Nagaoka, \u201eBia\u0142a \u017cmija \u201c, Teatr \u00d3smego Dnia, Pozna\u0144 1997<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\"\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Maciej Rusinek, Minako Seki, \u201eHumen Form\u201d wsp\u00f3\u0142praca z Antagon Theater,Frankfurt am Main 1998<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\"\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Maciej Rusinek, Tadashi Endo, \u201eIkiru\u201d, Gallus Theater, Frankfurt am Main 2011<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\"\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Maciej Rusinek, Sankai Juku, \u201eShijima\u201d Frankfurt am Main 1999<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\"\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Maciej Rusinek, Tadashi Endo, \u201eIkiru\u201d, Gallus Theater, Frankfurt am Main 2011<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>\t\t\n\t<\/div>\n\n\t\n\t\n\t