{"id":15318,"date":"2022-03-28T17:56:09","date_gmt":"2022-03-28T15:56:09","guid":{"rendered":"https:\/\/kwartalnikfotografia.pl\/?p=15318"},"modified":"2022-04-03T14:27:31","modified_gmt":"2022-04-03T12:27:31","slug":"wokol-nowej-europylukasza-trzcinskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kwartalnikfotografia.pl\/en\/wokol-nowej-europylukasza-trzcinskiego\/","title":{"rendered":"Around \"New Europe\" by Lukasz Trzcinski"},"content":{"rendered":"\n

Europa wschodnia, \u015brodkowa, centralna\u2026 Jakkolwiek nazwaliby\u015bmy ten obszar naznaczony u swego powstania zar\u00f3wno przez wp\u0142ywy Bizancjum, jak i Cesarstwa Frank\u00f3w, my\u015blenie o nim wyzwala ci\u0105gle emocje, od niepewno\u015bci poprzez nostalgi\u0119 a\u017c do zachwytu, a czasem ca\u0142\u0105 zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 skal\u0119 uczu\u0107, jak to si\u0119 dzieje w literackich czy filmowych narracjach opisuj\u0105cych europejski fenomen.<\/p>\n\n\n\n

Dla obserwatora z zewn\u0105trz b\u0119dzie to przestrze\u0144 czasu i przestrzeni ukszta\u0142towanych w r\u00f3wnym stopniu przez krzy\u017cuj\u0105ce si\u0119 wysi\u0142ki misjonarzy i podboje militarne. Zapewne to dlatego odczucie presji wpisanej w codzienno\u015b\u0107 jest w tym obszarze, zdaniem wielu staraj\u0105cych si\u0119 zrozumie\u0107 nas i nasz\u0105 egzystencj\u0119, silniejsze i bardziej dokuczliwe ni\u017c gdziekolwiek indziej. Z czasem tej interpretacji towarzyszy\u0107 zacz\u0119\u0142y pomy\u0142ki i manipulacje, z kt\u00f3rych wy\u0142oni\u0142 si\u0119 fa\u0142szywy obraz rzekomej zbiorowej to\u017csamo\u015bci cz\u0119\u015bci \u015brodkowoeuropejskich narod\u00f3w, okre\u015blanych cz\u0119sto ju\u017c od XIX wieku w zachodniej literaturze lekcewa\u017c\u0105cym mianem \u201eunhistorische\u201d. Tymczasem to w\u0142a\u015bnie sprzeciw wobec tego typu klasyfikacji jest istotn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 dziedzictwa wsp\u00f3lnego dla wielu z obywateli autentycznie \u201enaszej Europy\u201d, dla kt\u00f3rych pozostaje ona unikalna przede wszystkim dzi\u0119ki swej kulturowej i spo\u0142ecznej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Zaproponowana przez \u0141ukasza Trzci\u0144skiego mapa \u201eNowej Europy\u201d nie jest map\u0105 podr\u00f3\u017cy w przestrzeni geograficznej, b\u0119d\u0105c raczej obszarem z\u0142o\u017conego do\u015bwiadczania wolno\u015bci. Utworzona przez szereg projekt\u00f3w podlegaj\u0105cych weryfikacjom i korektom, tworzy przestrze\u0144 nieuko\u0144czon\u0105, \u201ew tworzeniu\u201d \u2013 nasz\u0105 prawdziw\u0105 i blisk\u0105 Europ\u0105 w pe\u0142nym znaczeniu tych s\u0142\u00f3w. Powstanie ka\u017cdego z prezentowanych zestaw\u00f3w fotografii poprzedzone zosta\u0142o starannym rozwa\u017caniem, nie tyle mo\u017ce dotycz\u0105cym idei Europy, lecz kulturowych czy historycznych uwarunkowa\u0144 dla zachowa\u0144 wsp\u00f3lnotowych lub poszukiwania odr\u0119bno\u015bci. Przyj\u0105\u0107 mo\u017cna, i\u017c z tej postawy wynikaj\u0105 obecne w projekcie \u0141ukasza Trzci\u0144skiego znaczenia: \u015bwiadomo\u015b\u0107 niejednoznaczno\u015bci rzeczywisto\u015bci, nak\u0142adania si\u0119 perspektyw, a wreszcie \u2013 co szczeg\u00f3lnie wa\u017cne \u2013 prze\u015bwiadczenie o z\u0142o\u017conej funkcji fotografii-sztuki, traktowanej jako narz\u0119dzie uruchamiania spo\u0142ecznego komunikatu, kt\u00f3rego rzeczywiste znaczenie przekracza obszar obrazowania rejestrowanej rzeczywisto\u015bci. Konsekwencj\u0105 przyj\u0119cia powy\u017cszej konstatacji za punkt wyj\u015bcia dla rozwa\u017cenia strategii prowadz\u0105cych do wy\u0142onienia obrazu tytu\u0142owej \u201eNowej Europy\u201d, wydaje si\u0119 by\u0107 postawienie pytania o czynniki decyduj\u0105ce o tym, \u017ce projekt Trzci\u0144skiego jest wi\u0119cej ni\u017c tylko fotograficznym lustrem, w kt\u00f3rym chcieliby\u015bmy przejrze\u0107 si\u0119 z upodobaniem, poszukuj\u0105c mimowolnie potwierdzenia w\u0142asnych, oswojonych ju\u017c kruchych przewag i nieszkodliwych s\u0142abo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsza uwaga, jak\u0105 nale\u017ca\u0142oby poczyni\u0107, poszukuj\u0105c odpowiedzi na tak postawione pytanie, dotyczy\u0107 musi estetycznej niejednolito\u015bci projektu \u2013 cechy najbardziej adekwatnej wobec rzeczywistego stanu rejestrowanej wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Przyzna\u0107 bowiem musimy, i\u017c u\u0142o\u017cone niegdy\u015b puzzle \u201enaszego\u201d porz\u0105dku zosta\u0142y rozsypane. Dawny, wymuszony porz\u0105dek zast\u0105pi\u0142a codzienno\u015b\u0107 zwyczajna i chaotyczna, kt\u00f3rej elementami s\u0105 wprawdzie dla wielu poczucie wolno\u015bci, niezale\u017cno\u015bci i satysfakcji, lecz nie brak i tych odczuwaj\u0105cych dyskryminacj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 i ekonomiczn\u0105, prowadz\u0105c\u0105 zbyt cz\u0119sto do upokarzaj\u0105cej niepewno\u015bci, k\u0142ad\u0105cej si\u0119 z\u0142owrogim cieniem na ludzkiej egzystencji, kt\u00f3rej istotnymi elementami s\u0105 niedosyt i poczucie rozczarowania. W znacz\u0105cym i by\u0107 mo\u017ce jedynym mo\u017cliwym sensie projekt \u0141ukasza Trzci\u0144skiego, zbudowany z r\u00f3\u017cnorodno\u015bci u\u017cytych przez artyst\u0119 technik, format\u00f3w, aran\u017cacji, jest szans\u0105 do\u015bwiadczenia owego niepokoju. Poprzez owo do\u015bwiadczenie mamy szans\u0119 sta\u0107 si\u0119 uczestnikami gry, kt\u00f3rej stawk\u0105, bardziej ni\u017c satysfakcja p\u0142yn\u0105ca z zauwa\u017cenia, jest d\u0105\u017cenie do interpretacji podporz\u0105dkowanej zrozumieniu. Wsp\u00f3\u0142czesny artysta zmuszony jest do pos\u0142u\u017cenia si\u0119 w tej sytuacji czytelnymi, a przez to atrakcyjnymi motywami i pe\u0142n\u0105 skal\u0105 stylistycznych \u015brodk\u00f3w, a\u017c do uzyskania efektu eklektyczno\u015bci \u2013 wszystko po to, by wci\u0105gn\u0105\u0107 widza w labirynt przenikaj\u0105cych si\u0119 przestrzeni i perspektyw, gdzie przesz\u0142o\u015b\u0107 i przysz\u0142o\u015b\u0107 zatrzymana jest w nieruchomych obrazach. Z tego co zosta\u0142o powiedziane powy\u017cej, wynika, i\u017c omawiany projekt jest niejednoznaczn\u0105 i \u201ezaszyfrowan\u0105\u201d przestrzeni\u0105 badania, pami\u0119ci i interakcji.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u0141ukasz Trzci\u0144ski, Estonia<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

W tej przestrzeni fotografie z Nowej Huty s\u0105 mo\u017ce najbardziej narracyjne, oparte o szczeg\u00f3lne, autorskie do\u015bwiadczenie i dzi\u0119ki niemu ujawniaj\u0105ce klimat nadziei polskiego czasu transformacji. W sugestywnych obrazach nowego oczekiwania, tym razem na spe\u0142nienie ekonomicznego cudu, zdaj\u0105 si\u0119 tkwi\u0107 odwieczne zagadki: czy \u201enowe\u201d oznacza \u201edefinitywnie lepsze\u201d oraz czy wolno\u015b\u0107 otwiera przestrze\u0144 dla m\u0105dro\u015bci, czy wr\u0119cz przeciwnie \u2013 jest czasem karnawa\u0142u g\u0142upoty? Dzi\u015b wiemy ju\u017c, \u017ce s\u0105 to niemal\u017ce hamletowskie pytania, na kt\u00f3re nie potrafimy b\u0105d\u017a nie chcemy pozna\u0107 jednoznacznych odpowiedzi. Dlaczego wi\u0119c kolejny raz zaskakuj\u0105 nas fotografie czasu rado\u015bci i nadziei? By\u0107 mo\u017ce nie\u0142atwo przychodzi nam oswoi\u0107 si\u0119 z melancholijn\u0105 aur\u0105 przenikaj\u0105c\u0105 te bliskie reporterskim uj\u0119cia, kt\u00f3ra jawi si\u0119 dzi\u015b, po latach, jako zapowied\u017a niepowodze\u0144 i zmarnowanych szans? Po zmianie systemu mieszka\u0144cy, kt\u00f3rym przez dekady zapewniano wszystko \u2013 od pracy po form\u0119 sp\u0119dzania wolnego czasu \u2013 dotkliwie odczuli transformacj\u0119. Trudno w tym miejscu oprze\u0107 si\u0119 refleksji, i\u017c nieod\u0142\u0105czn\u0105 cech\u0105 funkcjonowania cz\u0142owieka okazuje si\u0119 by\u0107 relatywizm zwi\u0105zany z czasem i miejscem obecno\u015bci, z percepcj\u0105 i do\u015bwiadczaniem rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b w Bu\u0142garii zarobki s\u0105 niskie, dlatego olbrzymie sklepy w centrach miasteczek i wsi stoj\u0105 puste. Cz\u0119\u015b\u0107 w\u0142a\u015bcicieli otwiera w nich stoiska raczej z przyzwyczajenia, ni\u017c z nadziei na zysk\u2026 Ta lakoniczna informacja jest cz\u0119\u015bci\u0105 komentarza dla fotografii \u201epe\u0142nych p\u00f3\u0142ek\u201d z Bu\u0142garii, b\u0119d\u0105cych swoistym pastiszem zdj\u0119\u0107 reklamowych obietnic i zawieraj\u0105cych tre\u015bci odnosz\u0105ce si\u0119 do historii utopijnych marze\u0144 towarzysz\u0105cych powstaniu otwartego rynku konsumpcji. Je\u015bli wydaje nam si\u0119 oczywiste, i\u017c \u201eotwarty\u201d nie oznacza w tym wypadku \u201epowszechny\u201d, z \u0142atwo\u015bci\u0105 odnajdziemy w tych zdj\u0119ciach metaforyczne potwierdzenie prawdy o nieuchronno\u015bci i dramatycznym wymiarze ekonomicznych podzia\u0142\u00f3w. Niejednoznaczno\u015b\u0107 tej fotograficznej sytuacji podkre\u015blona jest dodatkowo skal\u0105 jako\u015bci estetycznej, kt\u00f3r\u0105 okre\u015bli\u0107 mo\u017cna jako szczeg\u00f3ln\u0105 malowniczo\u015b\u0107, chyba najbardziej adekwatn\u0105 dla opowie\u015bci o niezrealizowanych marzeniach.<\/p>\n\n\n\n

Fotograficzny zapis pejza\u017cy odleg\u0142ych geograficznie i kulturowo krajobraz\u00f3w S\u0142owacji i Albanii to obrazy spustoszenia i destrukcji. Ich zestawienie w tym miejscu mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 zaskakuj\u0105ce, a przecie\u017c jednakowo sta\u0142y si\u0119 one, tak jak ca\u0142y obszar \u201eNowej Europy\u201d przestrzeni\u0105 dla masowej turystyki. Zagadkowo\u015b\u0107 tych fotografii tkwi w doborze i uj\u0119ciu kuriozalnych przez sw\u00f3j wygl\u0105d czy usytuowanie motyw\u00f3w architektonicznych, b\u0119d\u0105cych jednym z ulubionych temat\u00f3w dla popularnej fotografii turystycznej. Obecno\u015b\u0107 zar\u00f3wno klocowatych bry\u0142 mieszkalnych sze\u015bcian\u00f3w na S\u0142owacji, jak i kopu\u0142 bunkr\u00f3w na alba\u0144skim wybrze\u017cu wprowadza w malowniczy pejza\u017c niepokoj\u0105ce akcenty, przywo\u0142uj\u0105c atmosfer\u0119 zagro\u017cenia czy nawet strachu, towarzysz\u0105c\u0105 egzystencji w warunkach izolacji. W efekcie mamy do czynienia z przestrzeni\u0105 dysharmonii, b\u0119d\u0105c\u0105 \u015brodowiskiem marginalizowania cz\u0142owieka, jego d\u0105\u017ce\u0144 i potrzeb. Do dzi\u015b bunkry stanowi\u0105 wszechobecny element alba\u0144skiego krajobrazu. Zapomniane, zniszczone, na d\u0142ugo jeszcze pozostan\u0105 wspomnieniem lat opresji i terroru. Pytaniem pozostaje, czy wraz z rekonstrukcj\u0105 Europy owa sytuacja izolacji zosta\u0142a rzeczywi\u015bcie zako\u0144czona, czy te\u017c przybiera nowe, mniej uchwytne formy?<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u0141ukasz Trzci\u0144ski, Bu\u0142garia<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Duchowo\u015b\u0107 cz\u0142owieka wpisana jest w meandry jego funkcjonowania w kszta\u0142tuj\u0105cej si\u0119 nowej rzeczywisto\u015bci. Subtelny, aluzyjny przekaz dotycz\u0105cy tych zagadnie\u0144 odnajdujemy w cyklu zdj\u0119\u0107 z Niemiec, kt\u00f3rych znaczenia lokuj\u0105 si\u0119 pomi\u0119dzy sacrum a profanum. Mo\u017cna w nich zauwa\u017cy\u0107 odwo\u0142anie do historii fotografii amatorskiej, traktowanej jako narz\u0119dzie zapisu wa\u017cnych moment\u00f3w \u017cycia. Jugendweihe to \u015bwiecka ceremonia, odpowiednik bierzmowania czternastolatk\u00f3w. Dzi\u015b prze\u017cywa sw\u00f3j renesans, staj\u0105c si\u0119 kolejnym \u201e\u015bwi\u0119tem\u201d konsumpcyjnego spo\u0142ecze\u0144stwa. Cho\u0107 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie nieustanna obecno\u015b\u0107 fotografii sprawi\u0142a, i\u017c zblad\u0142a aura otaczaj\u0105cej j\u0105 wyj\u0105tkowo\u015bci, to w portretach m\u0142odych Niemc\u00f3w uda\u0142o si\u0119 arty\u015bcie przywo\u0142a\u0107 charakterystyczny nastr\u00f3j melancholii i osamotnienia, towarzysz\u0105cy tradycyjnie portretowanym przy okazji \u015bwieckich czy religijnych ceremonii, podkre\u015blony tutaj jeszcze przez bezimienno\u015b\u0107 towarzysz\u0105cych im motyw\u00f3w pejza\u017cowych.<\/p>\n\n\n\n

Rzeczywisto\u015b\u0107 \u201eNowej Europy\u201d wpisuje \u0141ukasz Trzci\u0144ski w konteksty codziennej egzystencji: rozrywk\u0119, wypoczynek, konsumpcj\u0119 czy duchowo\u015b\u0107. W tej przestrzeni powszechno\u015b\u0107 fotografii jest zjawiskiem zbyt naturalnym, by mo\u017cna by\u0142o j\u0105 zlekcewa\u017cy\u0107, a z\u0142o\u017cono\u015bci zawartych w niej znacze\u0144 nie spos\u00f3b uj\u0105\u0107 w prosty schemat ram. \u015awiadomo\u015b\u0107 niejednoznaczno\u015bci rzeczywisto\u015bci oraz uczucie zaskoczenia towarzysz\u0105 nam nieustannie podczas poruszania si\u0119 w utworzonym przez artyst\u0119 obszarze autentycznych dylemat\u00f3w tera\u017aniejszo\u015bci, z\u0142o\u017cono\u015bci tkwi\u0105cych w niej relacji i przypadkowo\u015bci symboliki, obszarze uwolnionym od \u201enaiwnego realizmu\u201d, fa\u0142szywego patosu, euforii i sentymentalizmu.<\/p>\n\n\n

\n\n\t\n\t
\n\t\t
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\u0141ukasz\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\u0141ukasz\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\u0141ukasz\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\u0141ukasz\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>\t\t\n\t<\/div>\n\n\t\n\t\n\t