{"id":14700,"date":"2022-02-15T17:11:15","date_gmt":"2022-02-15T16:11:15","guid":{"rendered":"https:\/\/kwartalnikfotografia.pl\/?p=14700"},"modified":"2022-04-03T16:19:51","modified_gmt":"2022-04-03T14:19:51","slug":"ujrzane-niewidzialne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kwartalnikfotografia.pl\/en\/ujrzane-niewidzialne\/","title":{"rendered":"The unseen seen - photography by Ewa Andrzejewska"},"content":{"rendered":"\n

Fotografia jest tym medium, kt\u00f3re umo\u017cliwia niekiedy ujrzenie \u201eniewidzialnego\u201d. \u017be tak jest naprawd\u0119, dowodz\u0105 chocia\u017cby fotograficzne eksperymenty sprzed stu lat inicjowane w kr\u0119gu s\u0142ynnej teozofki Heleny B\u0142awatskiej. Fotografia mo\u017ce wi\u0119c dotyka\u0107 sfery ponadzmys\u0142owej i przedstawia\u0107 to, co niebywale rzadko i tylko niekt\u00f3rym jest dane pozna\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Spogl\u0105daj\u0105c na prace jeleniog\u00f3rskiej artystki \u2013 Ewy Andrzejewskiej \u2013 nietrudno oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce ich klimaty balansuj\u0105 w\u0142a\u015bnie gdzie\u015b na pograniczu jawy i snu. S\u0105 przy tym tak\u017ce przecie\u017c desygnatami rzeczywistego \u015bwiata, kt\u00f3ry j\u0105 otacza w czasie w\u0119dr\u00f3wek przez g\u00f3ry, ulice miast, nadrzeczne \u0142\u0105ki. A \u017ce droga, kt\u00f3r\u0105 konsekwentnie od lat pod\u0105\u017ca jest lini\u0105 prost\u0105, przekona\u0107 si\u0119 mo\u017cna przesuwaj\u0105c przed oczami kolejne obrazy utrwalone w postaci \u201esepiowych\u201d kadr\u00f3w wybranych z otoczenia.<\/p>\n\n\n\n

We wsp\u00f3\u0142czesnym \u017cyciu atakowani bywamy nadmiarem obraz\u00f3w produkowanych przez coraz to bardziej zaawansowane techniki wizualizacji. Tradycyjna fotografia \u201estykowa\u201d preferowana przez Ew\u0119 Andrzejewsk\u0105 jawi si\u0119 w \u015bwiecie zarzuconym kolorowymi obrazkami jako wr\u0119cz egzotyczna. Przykuwa uwag\u0119 sw\u0105 odmienno\u015bci\u0105 i zawart\u0105 w nich opowie\u015bci\u0105. Pomimo, \u017ce ulubionymi tematami artystki s\u0105 g\u00f3ry i weduty, g\u0142\u00f3wnym bohaterem jej fotografii pozostaje Czas. Nie chodzi tutaj bynajmniej o p\u0142ynn\u0105 materi\u0119 codzienno\u015bci, lecz kategori\u0119 wieczno\u015bci \u2013 takiej, o kt\u00f3rej obecno\u015bci pami\u0119ta si\u0119 i wie, chocia\u017c nie t\u0105 skal\u0105 mierzy si\u0119 przeci\u0119tn\u0105 ludzk\u0105 egzystencj\u0119. Tajemnic\u0105 artystki pozostaje umiej\u0119tno\u015b\u0107 pomieszczenia na niewielkich powierzchniach, ca\u0142ego majestatu i blasku trwania.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ewa Andrzejewska, Aarchus, 1991<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wykonywanie fotografii sepiowej bywa obecnie traktowane jako sentymentalny zwrot ku dawnym modom. W przypadku prac Ewy, si\u0119ganie do klasycznej techniki fotografii, zmierza do efektu, dzi\u0119ki kt\u00f3rem obraz zawiera o wiele wi\u0119cej, ni\u017c mo\u017cna pozna\u0107 drog\u0105 zmys\u0142ow\u0105. Monochromatyzm jawi si\u0119 tu jako swego rodzaju skr\u00f3t widzialnej rzeczywisto\u015bci. Jest jakby \u201ewsp\u00f3lnym mianownikiem\u201d. Ro\u015bliny, woda, nawet architektura \u2013 zostaj\u0105 sprowadzone do tej samej gamy barw. Most nad rzek\u0105 gdzie\u015b na Pog\u00f3rzu Sudeckim, d\u0119by rogali\u0144skie o \u015bwicie, milczenie Purpurowego Jeziora w Rudawach Janowickich, czy miejska ulica z ka\u0142u\u017c\u0105, w kt\u00f3rej odbija si\u0119 s\u0142o\u0144ce \u2013 to wszystko mamy przedstawione monochromatycznie, jak w obrazach Joosa de Mompera. Pojawia si\u0119 tak\u017ce w jej pracach, chocia\u017c rzadko \u2013 morze. Zape\u0142nia trzy \u0107wierci niedu\u017cego fotogramu i przy u\u017cyciu wspomnianej gamy koloru artystka zawiera tutaj obraz ca\u0142ego \u015bwiata. Spogl\u0105daj\u0105c na\u0144, zmys\u0142owo czuje si\u0119 ciep\u0142o lekko pomarszczonej powierzchni wody. Mo\u017cna ponad ni\u0105 lata\u0107 bez obawy, \u017ce niewidoczne w kadrze s\u0142o\u0144ce mog\u0142oby stopi\u0107 wosk w skrzyd\u0142ach. Patrz\u0105c w dal ponad lini\u0105 horyzontu, budzi si\u0119 ch\u0119\u0107 wyp\u0142yni\u0119cia daleko, nawet do Aleksandrii\u2026 Morze jako droga, jako lustro nieba i \u017cywio\u0142 przepe\u0142niony energi\u0105 najwy\u017cszego bytu \u2013 to wszystko genialnie zawarte w niewielkim formacie. Kamienista cisza \u201eCzarnego Stawu\u201d w Tatrach nieodparcie kojarzy si\u0119 z d\u017awi\u0119kiem. Kompozycja kontur\u00f3w ska\u0142 zestawionych z jasno\u015bci\u0105 nieba odbitego w g\u0142adko\u015bci wody, ewokuje brzmienie arii prowadzonej sponad szczyt\u00f3w g\u0142osem czystym i jasnym. Ta \u201emuzyka sfer\u201d powtarza si\u0119 w wielu obrazach Ewy Andrzejewskiej, chocia\u017c najcz\u0119\u015bciej jest tu szept \u2013 nie krzyk konturu, barwy, ani nawet g\u0142os \u2013 ale w\u0142a\u015bnie szept pe\u0142en zachwytu nad \u015bwiatem widzialnym, nad rytmem linii, akordami odcieni.<\/p>\n\n\n\n

Nawet w miejskich krajobrazach nie pojawiaj\u0105 si\u0119 u Ewy ludzie. Unika postaci, jako sztafa\u017cu zaprzeczaj\u0105cemu wielkiemu \u201eCzasowi\u201d. Za to budynki staj\u0105 si\u0119 w wizji artystki tworami niemal\u017ce organicznymi, podlegaj\u0105cymi jego dzia\u0142aniu, o wiele bardziej, ni\u017c \u015bciany ska\u0142. P\u0142ynie rzeka czasu przez ulice miasta, zmywa gzymsy z fasad i str\u0105ca attyki\u2026 To wysnuta z pogod\u0105 przypowie\u015b\u0107 o przemijaniu bez zb\u0119dnych pyta\u0144 o nasz \u2013 ludzki, zbyt kr\u00f3tki tu pobyt. Czasem \u015bladem obecno\u015bci \u201etymczasowych\u201d byt\u00f3w zamieszkuj\u0105cych przestrze\u0144 s\u0105 samochody. Na fotografiach Ewy Andrzejewskiej wida\u0107 niekiedy ich podrdzewia\u0142e kad\u0142uby \u2013 to jedne z nielicznych \u015blad\u00f3w cz\u0142owieczej obecno\u015bci. Przypominaj\u0105 troch\u0119 z\u0142owrogie widma otoczone ci\u0119\u017ckim milczeniem. Jak \u015blady jakiej\u015b zbiorowej traumy stoj\u0105 zebrane w po\u015bpiesznym odej\u015bciu. Pojawiaj\u0105cy si\u0119 w fotogramach motyw kolejowych szyn przybiera nieco niepokoj\u0105ce konotacje. Jest obietnic\u0105 oddalenia \u2013 wy\u015blizganym przez s\u0142o\u0144ce ostrzem brzytwy.<\/p>\n\n\n\n

Ulubion\u0105 por\u0105 artystki utrwalan\u0105 w kadrach jest \u015bwit \u2013 wieloznaczny i niedopowiedziany. Pe\u0142ne magnetyzmu obrazy trwaj\u0105 wok\u00f3\u0142 \u2013 niezale\u017cnie od obecno\u015bci ludzkich istnie\u0144. Fenomenem zdaje si\u0119 umiej\u0119tno\u015b\u0107 fotografki wnikania w istot\u0119 przedstawianych obiekt\u00f3w i pejza\u017cy \u2013 przeczuwania \u201eich\u201d p\u00f3r roku, dnia i odkrywania duszy, jak w jednym z najnowszych cykli \u201ez \u0142\u0105kami\u201d, gdzie cisza trawy wydaje si\u0119 niemal s\u0142yszalna\u2026<\/p>\n\n\n\n

W zbiorach Gemaldegalerie w Berlinie znajduje si\u0119 siedemnastowieczny obraz Willema Kalfa przedstawiaj\u0105cy, mo\u017ce na poz\u00f3r banaln\u0105, ale wielkiej malarskiej urody martw\u0105 natur\u0119 z intryguj\u0105cymi, schodz\u0105cymi z lica fili\u017canki dwiema chi\u0144skimi postaciami. Realizm w po\u0142\u0105czeniu z tajemnic\u0105, nasycony esencj\u0105 pi\u0119kna wydaje si\u0119 zaskakuj\u0105co zbie\u017cny z wra\u017ceniem, kt\u00f3re wywieraj\u0105 obrazy jeleniog\u00f3rskiej fotografki. Gdyby\u015bmy nie znali si\u0119 osobi\u015bcie, m\u00f3g\u0142bym j\u0105 sobie pewnie wyobra\u017ca\u0107 jako \u201evermeerowsk\u0105\u201d dziewczyn\u0119 nalewaj\u0105c\u0105 w skupieniu mleko. Trudno oderwa\u0107 od niej wzrok, podobnie, jak przej\u015b\u0107 oboj\u0119tnie obok niewielkich formatem zdj\u0119\u0107 Ewy. Ukazany na nich \u015bwiat nie zawsze jest pi\u0119kny, chocia\u017c Ewa pokazuje go zawsze pi\u0119knie. Obecno\u015b\u0107 Ewy Andrzejewskiej tworzy legend\u0119 miejsca, gdzie mieszka \u2013 jej spacery z psem nad rzek\u0105, obecno\u015b\u0107 na wernisa\u017cach, kr\u0105\u017cenie o \u015bwitaniu po miejskich zau\u0142kach\u2026 Niedawno zobaczy\u0142em jej nowe zdj\u0119cie ze stokrotkami. By\u0142o to ca\u0142e pole kwiat\u00f3w \u2013 jak \u015bwiate\u0142ek po\u015br\u00f3d ciemnej trawy pokrywaj\u0105cej ca\u0142e wzg\u00f3rze. Ta wiosna wygl\u0105da\u0142a niby procesja duszyczek udaj\u0105cych si\u0119 w za\u015bwiaty \u2013 tym bardziej, \u017ce fotografi\u0119 robiono chyba przed zmierzchem. Taka pora \u2013 ju\u017c nie \u201etu\u201d, a jeszcze nie \u201etam\u201d. Ewa \u201ez\u0142apa\u0142a\u201d w tym kadrze ca\u0142\u0105 wieloznaczno\u015b\u0107 sceny: wiosn\u0119, przemijanie, nurt czasu w momencie \u201eprzej\u015bcia\u201d. W kulturze tradycyjnej takie chwile zawsze obudowywano magi\u0105. To troch\u0119 tak, jakby kto\u015b sfotografowa\u0142 widmo na seansie u B\u0142awatskiej. Te fotografie jednak s\u0105 widmowe\u2026<\/p>\n\n\n

\n\n\t\n\t
\n\t\t
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\"\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Ewa Andrzejewska, Jelenia G\u00f3ra, 1995<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\"\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Ewa Andrzejewska, Aarchus, 1991<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\"\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Ewa Andrzejewska, Tatry, 1997<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\"\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Ewa Andrzejewska, Tatry, 1996<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\"\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Ewa Andrzejewska, Maciejowiec, 1989<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\"\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Ewa Andrzejewska, Maciejowiec, 1987<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\"\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Ewa Andrzejewska, Jelenia G\u00f3ra, 1997<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\"\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Ewa Andrzejewska, Jelenia G\u00f3ra, 1993<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\"\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Ewa Andrzejewska, Jelenia G\u00f3ra, 1998<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>
\n\t
<\/div>\n\n\t
\n\n\t\t<\/a>\"\"\n\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Ewa Andrzejewska, Wzd\u00f3w, 1988<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\n\t<\/div>\n\n<\/div>\t\t\n\t<\/div>\n\n\t\n\t\n\t