TEKST: Alicja Stocka
Od 2025 roku fundacja Picture Doc, która swoją galerię ma w Pracowni Duży Pokój, tworzy DO ART TOGETHER – artystyczny program mentorski dla mieszkańców Warszawy wraz z kolektywem FSh1 z Mińska. Głównymi założeniami cyklu warsztatów są wsparcie twórców z doświadczeniem migracji, a także integracja środowisk polskiego i migranckiego. Program został sfinansowany ze środków miasta stołecznego Warszawa.
Współpraca Picture Doc z kolektywem FSh1 trwa od 2024 roku. Maryia Karneyenka, Yauhen Attsetski i Katarzyna Ignaszewicz realizują między innymi projekt skierowany do białoruskiego środowiska artystycznego. Ich celem jest umożliwienie poznania polskiego rynku, zapewnienie dostępu do inspirujących oraz edukacyjnych treści, a także stworzenie przestrzeni do spotkań z polskimi i zagranicznymi artystami. Dzięki zaangażowaniu twórców, zarówno młodych jak i starszych, rynek fotografii artystycznej prężnie się rozwija.
Fundacja Picture Doc powstała w 2013 roku z inicjatywy Piotra Wójcika – fotografa i wykładowcy na Wydziale Dziennikarstwa UW. W latach 1989–2011 związany był z „Gazetą Wyborczą”. Autor wielu długoterminowych projektów dokumentalnych oraz ikonicznych zdjęć czołowych postaci polskiej sceny politycznej. Założycielką jest również Dominique Roynette – graficzka i dyrektorka artystyczna europejskich gazet, m.in. „Libération”, „Le Monde” i „Gazety Wyborczej”, kuratorka licznych wystaw oraz współautorka kilku książek, prowadziła także Masterclass na World Press Photo. Obecny zespół składa się również z trojga młodych artystów, Julii Klewaniec, Łukasza Pawłowskiego oraz Wioletty Kulas związanych ze Szkołą Filmową w Łodzi. Ich działalność skupia się głównie na wsparciu działalności fotografów i fotografek, którzy chcą się rozwijać i wchodzą na rynek, ale także tych, którzy tworzą znaczące opowieści z dużym potencjałem dotarcia do szerokiej publiczności. Zespół Picture Doc pracuje nad wystawami w swojej galerii w Warszawie, angażuje się w realizację opowieści fotograficznych, organizuje spotkania z fotografami, prowadzi również czytelnię publikacji fotograficznych – Zinownię. Zespół Picture Doc poszukuje współczesnych wypowiedzi, także intermedialnych, ale przede wszystkim dotykających aktualnych problemów. Nowym etapem jest dzielenie się wiedzą wymiarze inkluzywnym i łączącym środowiska.
Dlatego powstał program “DO ART TOGETHER”, który zrzesza ludzi w różnym wieku, zarówno Polaków jak i migrantów zza wschodniej granicy. Wykładowcami są twórcy Yauhen Attsetski, Julia Klewaniec, Katerina Kouzmitcheva, Wioletta Kulas, Łukasz Pawłowski, Volha Shukaila, Julia Szabłowska, Piotr Wójcik. Poziom umiejętności jest w grupie bardzo zróżnicowany. Najmłodsza uczestniczka pochodzi z Kazachstanu, ma 21 lat. Najstarsi uczestnicy tworzą swoje historie od ponad 30 lat. Dotykają tematów tożsamościowych, osobistych, podejmują próbę zrozumienia współczesnego świata jak i swoje położenie względem niego. Nie zawsze odnoszą się bezpośrednio do siebie. Często kryją się za historiami lub stają w jednym rzędzie razem z bohaterami swoich projektów. Przyglądają się innym historiom, aby odnaleźć odpowiedzi na wiele nurtujących pytań. Jana tworzy wielką kolekcję przedmiotów, które zabrali ze sobą ludzie z Białorusi. Czy jest to kwestia wspólnotowości? Dbania o dziedzictwo i kulturę? Wyraz tęsknoty, czy próba zdefiniowania jej? Obecnie dyskusja o współczesnej sztuce, szczególnie fotografii nie jest wielowymiarowa bez obecności migrantów ze wschodu. Kierunek wyznacza sytuacja społeczno-polityczna, ale także kulturowa. Głównym założeniem programu mentorskiego jest integracja środowisk polskich oraz z państw wschodnich. Dążymy do tego, aby odbyła się na wielu płaszczyznach. Kluczowa jest współpraca z uczestnikami programu, jak i integracja z odbiorcami tej sztuki. Fotografia funkcjonuje tutaj poza językiem werbalnym, uczestnicy komunikują się obrazami, by opowiedzieć o tym, co dla nich jest najtrudniejsze do ujęcia.
Opisywanie rzeczywistości jest niezwykle ważne. Dokumentacja tego co jest i przemija. Uczestnicy próbują definiować realia, w których żyją oraz swoją tożsamość narodową. Muszą zmierzyć się z przepracowaniem przymusowej migracji oraz z brakiem kontaktu z bliskimi, a czasami również z traumą. Marcin, jeden z uczestników programu obserwuje chłopaków, którzy wchodzą w swoją dorosłość w cieniu historii. Są emigrantami z Ukrainy, Polski, Białorusi, Gruzji i Kazachstanu. Od trzech lat próbują zorganizować swoje życie na nowo w Polsce – kraju, który stał się ich drugą ojczyzną. Sport jest teraz ich wspólnym językiem i narzędziem, które ich jednoczy. Dzięki któremu przepracowują również swoje emocje.
Opowieści jest dużo, aż dziewiętnaście! Istnieje możliwość zapoznania się z nimi podczas publicznych prezentacji oraz na stronie internetowej Picture Doc. Mamy nadzieję, że wiele z nich będzie można zobaczyć w formie publikacji lub wystaw. Mimo tego, że jest to początek naszej przygody z programem mentorskim, liczymy, że powróci.
Palina Turko | Cacner
To opowieść o życiu trzech kobiet – mamy, siostry autorki oraz jej samej, które mierzą się ze skutkami choroby i zmieniającymi się relacjami. Palina nie skupiła się na samej chorobie, lecz na emocjach: czułości, zmęczeniu, wdzięczności i potrzebie bliskości. Pokazuje, jak choroba odbiera jej mamie pewność i słowa, a siostrę zmusza do szybszego dorastania.
Fotografie zatrzymują ulotne momenty, w których codzienność splata się z wyobraźnią, wzmocnione ręcznie tworzonymi rekwizytami. To historia o miłości, pamięci i zachowywaniu światła, gdy świat zaczyna się kruszyć.
Weronika Kann | Żółty nie jest kolorem słońca
To osobista opowieść o dorastaniu w cieniu choroby psychicznej matki i milczenia wokół trudnych doświadczeń. Archiwalne fotografie stają się punktem wyjścia do pytań o to, czy cierpienie można dostrzec w spojrzeniu, ciele czy obrazie. Żółty kolor, nawiązujący do dawnych „żółtych papierów”, symbolizuje stygmę, dziedziczony ciężar i emocjonalny krajobraz kształtujący tożsamość. Autorka łączy archiwalia, analogowe kadry i autoportrety, by zbadać, jak choroba psychiczna odciska się na rodzinnej historii. To próba dialogu, który nigdy nie mógł się odbyć, prowadzonego poprzez pamięć, obraz i sztukę.
Jana Shnipelson | Skarb
To długofalowy projekt dokumentalny o pamięci kulturowej i tożsamości Białorusinów zmuszonych do emigracji po 2020 roku. Skupia się na osobistych przedmiotach oraz towarzyszących im odręcznych listach, które ujawniają historię i emocjonalną wartość tych obiektów. Przedmioty skanowane w rzeczywistej skali tworzą symboliczne archiwum więzi z domem, pamięcią i tożsamością. Każde dzieło funkcjonuje jako dyptyk – skan przedmiotu zestawiony z listem jego właściciela. Technika skanowania podkreśla dotykowe detale i sposób, w jaki pamięć zachowuje to, co najbliższe.
Jana Shnipelson na Instagramie
Valeriya Pak | Unfolding
„Kim jestem?” – to pytanie, które w pewnym momencie zadaje sobie każdy. „Unfolding” bada je poprzez analizę perspektyw, emocji i zachowań kształtujących tożsamość: rodziny, kultury, natury, relacji romantycznych czy lęków. Każdy z tych elementów tworzy złożony obraz własnego „ja”. Seria fotografii, oparta na motywie odkrywania siebie, zaprasza do intymnej refleksji nad tym, z czego jesteśmy zbudowani. Każdy kadr odsłania fragment osobistej prawdy i zachęca do namysłu nad własną tożsamością, tworząc wizualną opowieść o tym, jak postrzegamy i kształtujemy siebie.
Anka Jaworska
Czym dziś są Europa Wschodnia i Środkowa oraz gdzie naprawdę przebiegają granice kulturowe i polityczne? Doświadczenia autorki i historia Dimy okazały się zaskakująco podobne, oboje są „dziećmi podróżników”, żyjącymi z dala od miejsc, które kiedyś nazywali domem. Relacja nauczyła nowego rozumienia języka i ciekawości drugiego człowieka. We wrześniu pobrali się w Gruzji, bo tak było prościej i bezpieczniej, choć nadal czeka ich urzędowa kontrola udowadniająca, że żyją razem. “Myślę o granicach, dialogu, domu i codzienności oraz o pięknie, które z tego wyrasta”.
Bartek Muracki
Autor realizuje projekt o rodzinie i pamięci, którego punktem wyjścia jest porzucony notes anonimowego chłopca znaleziony w okolicy dzieciństwa Bartka. Dopisując brakujące strony, rekonstruuje możliwe wersje jego i historii mężczyzny, jednocześnie pytając, gdzie przebiega granica między prawdą a fikcją. Wędruje po znajomych miejscach, pozwalając, by wspomnienia mieszały się ze snem i domysłami. Tworzona mapa coraz bardziej przypomina labirynt, pełen nowych pytań zamiast odpowiedzi. Jednocześnie bada sam proces poszukiwań, to, jak tekst i fotografia stają się narzędziami poznawania siebie i tematów uniwersalnych.
Bartek Muracki: Od kiedy pamiętam, ojciec kombinował i zakładał interesy. Jedne były niewypałami, inne utrzymywały nas przez lata. Produkował biżuterię z drewna, szlifował kości introligatorskie, handlował na Stadionie X-lecia, miał kilka budek „szczęk”, zmieniając asortyment w zależności od pory roku: nasiona, zabawki, ozdoby świąteczne, prawdziwe i sztuczne futra. Zbudował halę handlową, która splajtowała, prowadził firmę budowlaną, prawie zainwestował w myjnię samochodową, a na koniec – zaczął żyć z muzyki. Po upadku komunizmu ludzie – czy tego chcieli, czy nie – musieli z dnia na dzień zamienić się
w biznesmenów. Rzeczywistość zmieniała się za szybko, żeby dało się za nią nadążyć. Dzieci dorastały.
Aleksandra Dudkiewicz
Projekt zestawia fotografie z warszawskich demonstracji reprezentujących skrajnie odmienne wizje polityczne, by ukazać ich wspólny emocjonalny rdzeń. Dzięki juxtapozycji obrazy pozwalają porównać intensywność zaangażowania po obu stronach. Celem nie jest dokumentowanie podziału, lecz pokazanie, że ludzkie emocje są uniwersalne. Projekt zachęca do dialogu i refleksji nad wspólnym człowieczeństwem. To wezwanie do dostrzeżenia drugiego człowieka mimo różnic.
Aleksandra Dutkiewicz na Instagramie
Aga Król
Projekt artystyczny w centrum Warszawy dokumentuje codzienność osób starszych – ich emocje, relacje i wyzwania życia w Śródmieściu. Łączy fotograficzny dokument humanistyczny z rozmowami z seniorami, ukazując różnorodność ich doświadczeń, od aktywności po samotność i wykluczenie. Realizowany przy wsparciu stypendium Dzielnicy Śródmieście i pod opieką mentora programu Picture Doc, projekt buduje wielowymiarowy obraz życia starszych mieszkańców miasta. Fotomontaże artystyczne wykraczają poza realizm, pokazując wizję inkluzyjnego społeczeństwa, w którym seniorzy są widoczni i traktowani jako pełnoprawni uczestnicy życia publicznego. To próba refleksji nad tym, jak mogłoby wyglądać miasto przy większej obecności i uwadze dla osób starszych.
Julia Trzcińska | Smyki ze Smyczkowej
W projekcie „Smyki ze Smyczkowej” Julia Trzcińska zaprasza do powrotu do dzieciństwa. Impulsem do jego powstania był wiersz napisany po tym, jak po dziesięciu latach ponownie zamieszkała na warszawskim Służewie. Artystka opowiada o miejscach i historiach, które nas kształtują. Bohaterami projektu są mieszkańcy dawnego podwórka — przewodnicy po emocjonalnych zakamarkach pamięci. Seria balansuje między dokumentem a inscenizacją teatralną i estetycznie odwołuje się do nostalgicznego, barwnego albumu pełnego zabawnych chwil i scen z codzienności. To opowieść o wspólnocie i pielęgnowaniu wewnętrznego dziecka. Trzcińska tworzy analogowe fotografie, kolaże i poezję — jej twórczość wyrasta z ruchu, zabawy i odkrywania świata.
Julia Trzcińska na Instagramie
Yauheniya Kurhan | Goście
Projekt fotograficzny opowiada o ludziach, którzy przeprowadzili się do Polski z różnych powodów, w poszukiwaniu pracy, nowych możliwości czy lepszej przyszłości. Choć ich historie są różne, łączy ich wspólne doświadczenie emigracji i wyzwań z nią związanych. Przeprowadzka do obcego kraju wiąże się z nauką języka, poznawaniem kultury i próbą poradzenia sobie z tęsknotą oraz niepewnością. Poprzez portrety i osobiste opowieści projekt pokazuje, że adaptacja może prowadzić do odkrywania nowych perspektyw i radości życia. To hołd dla siły, odwagi i wrażliwości osób, które zaczęły wszystko od nowa.
Yauheniyna Kurhan na Instagramie
Marcin Grela
Projekt Marcina jest opowieścią o młodych chłopcach z Ukrainy, Polski, Białorusi, Gruzji i Kazachstanu, którzy próbują zbudować życie na nowo w Polsce. Wspólnym językiem stał się dla nich boks. Projekt ukazuje paradoks współczesnej męskości, w której agresja, która jest uczuciem naturalnym i pierwotnym, często jest niesłusznie demonizowana. Dla bohaterów, którzy stracili dom i bezpieczeństwo, staje się ona siłą pozwalającą przetrwać i zachować godność. Tłumiona agresja może prowadzić do stanów lękowych oraz depresji. Jest jednak rozwiązanie, projekt pokazuje, jak dzięki sportowej dyscyplinie agresja może zostać przekształcona w cnotę i stać się zdrową formą ekspresji.
Pola Sztuk | Autoportret samodzielnej jednostki
To cykl, który narodził się w punkcie zwrotnym jej życia. Z kompaktowym aparatem analogowym dokumentuje siebie i otoczenie, zamraża trudne chwile, trzyma je jak w inkubatorze, by później się z nimi skonfrontować. To otwarty, archiwizacyjny, pamiętnikowy proces odbudowy relacji z własną twórczością, nauka autonomii i czułej troski o siebie, odzyskiwania głosu i dumy z własnej ścieżki.
Alicja Stocka – studentka dziennikarstwa i medioznawstwa na Uniwersytecie Warszawskim (specjalność: dokumentalistyka, reportaż i film TV). Doświadczenie zdobywała m.in. w Radiu ZET oraz Onet.pl. W latach 2009–2018 związana z Operą i Filharmonią Podlaską jako aktorka. Obecnie współtworzy Teatr Hybrydy UW oraz Studenckie Stowarzyszenie Filmowe. Od września 2025 roku współpracuje z Picture Doc Foundation.
